محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1116

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

كپيدن [ بكسر كاف و با و سكون هر دو ياى حطى ] يعنى از جاى كشيدن [ 1 ] . كفتن [ به وزن رفتن ] و كفيدن - به وزن كشيدن - هر دو بمعنى از هم باز كردن و شكافتن باشد [ 2 ] . كلنديدن - [ بفتح كاف و لام و دال دوم و سكون نون و كسر دال اول ] يعنى شكافتن و كافتن . كوفجان - [ بفاء و جيم . به وزن دوستان ] قفس باشد كذا فى الشرفنامه اما در شرح سامى مسطورست كه كوفجان گروهىاند كه در كوه كرمان باشند و ايشان را به عربى قفس گويند - بضم قاف و سكون فاء [ 3 ] - . كولاويان - [ بضم كاف و كسر واو دوم با لام و ياى حطى ] پهلوانان و گردانرا گويند كذا فى التحفة [ 4 ] . كياگن [ بفتح كاف اول و كسر دوم فارسى با ياى حطى ] مخالف و ناهموار باشد [ 5 ] . كمردون - [ بفتح كاف و ميم و ضم دال ] قوس قزح باشد [ 6 ] . كهكان و كوهكان - [ بضم كاف و سكون هاء ] بمعنى كوهكن باشد . مثال اول عنصرى گويد : بيت ز جان بفكرت « 1 » محكم برون كنند ثناش * ز كوه سيم بآهن برون كند كهكان مثال دوم حكيم فرخى گويد : بيت « 2 » چو كوهكان كه بكان شد بنام دولت تو * نخست ميتين در زد بزر مشت افشار كشكشان - يعنى كشان كشان . مثالش مثنوى مولوى : بيت « 3 » به من نگر كه مرا يار امتحانها كرد * بحيله برد مرا كشكشان بگلزارى « 4 » كران - [ بضم كاف ] و كرن [ بضم كاف و راى مهمله ] هر دو اسبى را گويند كه رنگ او ميان زرد

--> ( 1 ) - « س » : بيفكرت . ( 2 ) - كلمه از « ك » است . ( 3 ) - « س » ندارد . ( 4 ) - « س » : بگزارى . ( 1 ) در برهان معنى بيك‌سو رفتن و تحاشى نمودن و از جاى گشتن و گردانيدن نيز دارد . ( 2 ) و از هم باز شدن و تركيدن نيز ( برهان ) . ( 3 ) فوفص ( برهان ) . معنى قفس ( بفتح اول و دوم ) از بدخوانى كلمهء قفس ( بضم اول و سكون دوم ) معرب كوفج نام گروه ساكن كوههاى كرمان ناشى شده است ( رشيدى و فرهنگ نظام . از حاشيهء برهان ) . ( 4 ) گولا همان ، شولا و كولاوى به زبان كردى بارانى است بتصحيح مرحوم دهخدا عبارت لغت فرس اسدى را ( ص 394 ) و معنى متن دگرگون شدهء صورت فوق است . ( 5 ) در برهان معنى درشت و ناهموار نيز دارد . ( 6 ) كمان رستم . كمان شيطان . كمر رستم . كمان سام . كلكم . سوسه . سوسه .