محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1078

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

بيت « 1 » زخم خوردن بكاچك اندر رزم * بهتر از طعنهء عدو صد بار و خواجه عميد لويكى نيز گويد : بيت سركشى كز خط حكم تو دمى سر بكشيد * رمحت از كاچك او پرچم سودا ببرد و مصغر كاچه نيز آمده كه زنخدان باشد . مثالش حكيم سنائى گويد . بيت « 1 » كاچك و ريشك و ثناخوانى * كبرك و عجبك و سخندانى كمايوك - [ بميم و ياى حطى . به وزن قبادوز ] همان رفيده كه گذشت يعنى آنچه نان بر آن نهند و در تنور بندند . كذا فى الادات [ 1 ] . كلاك - [ به وزن هلاك ] بالاى پيشانى باشد و كلال نيز گويند . كذا فى التحفة السعادة و در فرهنگ « 2 » بمعنى دشت و صحرا كه زراعت نكرده باشند مطلقا آمده و در فرهنگ * - بضم كاف - بمعنى خالى و تهى باشد و بمعنى موج بزرگ نيز آورده [ 2 ] و - بكسر كاف - بمعنى آن چوبى دراز سر كج آورده كه ميوه‌اى را كه دست به آن نرسد به آن چينند « 3 » . كاونجك - [ بفتح واو و جيم و سكون نون ] خيار بادرنگ سبز بزرگ را گويند . مثالش استاد منجيك گويد : بيت زينسان كه كس تو مىخورد خرزه * سيرش نكند خيار كاونجك كذا فى التحفة و در مؤيد بجاى - واو راى مهمله [ 3 ] - آورده . كبوك - [ بفتح كاف و ضم باى موحده ] مرغيست كبود مقدار باشه ، گويند با همجنس خود جفت نگردد . و در نسخهء ميرزا مرغيست آبى سرخ رنگ كه تركان آن را غنفد « 4 » گويند و صاحب شرفنامه گويد كبوك چكاوك است كه به عربى ابو المليح گويند و اين بيت حكيم سوزنى مؤيد قول اوست : بيت كبى و كبوك صفت خر سرشت * مسخ چو كبى و چو كبوك غر مرغ ز هر جنس كه بيند كبوك * ماده شود گيرد از آن جنس نر و در فرهنگ نيز بمعنى اول آمده و - بحذف واو - [ 4 ] نيز آورده چنان كه « 5 » اسفرنگى گويد :

--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - تا علامت ستاره را « س » ندارد . ( 3 ) - « س » : جنبيند . ( 4 ) - « ك » : عنفود ؛ « س » « الف » : غنقد ( متن از « ن » است ) . ( 5 ) - اصل : چنانچه . ( 1 ) رجوع به حاشيهء لغت كابوك شود . ( 2 ) كولاك . ( 3 ) يعنى : كارنجك . ( 4 ) يعنى : كبك .