محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

558

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

و در تحفه درستان / به وزن درخشان / به اين معنى آمده و در فرهنگ بمعنى بيعانه و مژدگانى نيز آمده . درخشان - تابان باشد ، مثالش شاعر « 1 » گويد : [ بيت ] درخشان دو رخشان چو شمس و قمر * درفشان دو « 2 » لبشان چو شهد و شكر درخشيدن - بمعنى تابيدن باشد . دبيرستان و دبستان - هر دو بمعنى مكتب خانه باشد « 3 » . مثال اول حكيم سنائى گويد : بيت عقل را خواهى كه تا اندر عقيله‌ات نفكند * گوش گيرش در دبيرستان الرحمن « 4 » در آر و مثال دوم حكيم خاقانى گويد : شعر « 5 » مرا دل پير تعليمست و من طفل زبان دانش * دم تسليم سر عشر و سر زانو دبستانش « 6 » و از لفظ دبيرستان معنى مكانى كه دبيران باشند و دفترخانه مستنبط مىشود اما در هيچ نسخه به اين معنى نيامده . و دبستان مخفف « 7 » ادبستان باشد * درزن - سوزن باشد « 21 » . مثالش هم او فرمايد « 22 » : بيت همه بىمغز و از كون يافته قدر * كه از سوراخ قيمت يافت درزن « 8 » ديوجان - يعنى سخت جان « 23 » . دست‌خون - آن دست قمار را گويند كه در آن بجان گرو بندند چنان كه حكيم خاقانى گويد : بيت « 5 » در قمرهء زمانه فتادى بدستخون * وامال « 9 » كعبتين كه حريفيست بس دغا داميدن - [ بميم به وزن باريدن ] بر زبر « 10 »

--> ( 1 ) « ن » : خواجو . ( 2 ) « س » « الف » : چو . ( متن از « ن » است ) . ( 3 ) كلمه از « ن » است . ( 4 ) « ب » : به الرحمن . ( 5 ) كلمه در « س » نيست . ( 6 ) از اينجا تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 7 ) « ب » : از ادبستان . ( 8 ) در حاشيهء « الف » به خط جديد افزوده شده : « و در مازندران تمام درزن گويند » . ( 9 ) « س » : وامان ؛ « ب » : و رمال . ( 10 ) بجز « ب » و « ن » : زير . ( 21 ) و معنى كسى كه حلقه بر در زند نيز در برهان آمده است . ( 22 ) يعنى : خاقانى . ( 23 ) در برهان معنى مردم پير و سالخورده و شيطان صفت و بد نفس و دلاور نيز دارد .