محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

502

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

و حسرت و ندامت گويند « 21 » شيخ سعدى گويد : [ بيت ] دريغا كه بىما بسى روزگار * برويد گل و بشكفد نو بهار دادا - كنيزك باشد . مثالش مولوى مثنوى گويد « 1 » : بيت « 2 » بيرون بر ازين طفلى ما را برهان اى « 3 » جان * از منت هر دادو وز غصهء هر دادا درازنا - بمعنى طول باشد . مثالش شيخ سعدى گويد : بيت « 2 » تو چه غم خورى كه دورى ز وصال يار اى دل * كه شبى نديده باشى بدرازناى سالى درختك دانا - در فرهنگ نام درختى است كه بهر جانب كه آفتاب گردد برگهاى آن روى به آن طرف كند و بعضى گفته‌اند درخت و قواق است مثالش اخسيكتى گويد : بيت « 2 » باصطناع « 4 » تو ممكن بود بباغ زمانه * كه تخم بقلهء حمقا شود درختك دانا دلهرا - [ بكسر دال و هاء سكون لام ] نام پادشاه هند . ديوپا - عنكبوت باشد در نسخهء ميرزا اما در ادات الفضلاء گياهيست كه عرب آن را حندقوق خوانند . مثالش بمعنى اول عنصرى گويد : بيت ز پالان فزونست ريش رشيد * تنيده در آن خانه صد ديوپاى درادوزا « 5 » - يعنى شخصى كه در كارها مجرب و دانا و گربز « 6 » باشد چنان كه اگر احيانا ازو كارى ناصواب واقع شود از غايت دانستگى آن را « 7 » صلاح تواند كرد « 22 » مثالش خلاق المعانى گويد : بيت « 2 » خه خه اى دلبر درادوزا * نيك مىدرى و خوش مىدوزى و او را به عربى مزيل گويند [ بكسر ميم و سكون زاى تازى و فتح ياى حطى . ] درم سرا - يعنى ضرابخانه . مثالش عميد لويكى گويد : بيت

--> ( 1 ) كلمه از « ب » است . ( 2 ) كلمه در « س » نيست از « الف » است . ( 3 ) « ب » : از . ( 4 ) « س » : باصطباع . ( 5 ) « س » درادوازا . ( 6 ) « س » : گريز . ( 7 ) « ب » : او را . ( 21 ) كلمه مركب است از دريغ و الف ندا . ( 22 ) در برهان بمعنى كسى كه جنگ و صلح و نيكى و بدى را با هم كند نيز هست - و « درا » بدال مفتوح وراء مشدد است .