محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

524

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

ديدهء فضل را توئى ديدار * خانهء جود را توئى بنيان و امير معزى نيز مؤيد اين معنى گويد : بيت هميشه مايهء تأييد تو ز دولت اوست * چنان كه نور دو ديده است مايهء ديدار و ازين بيت معنى ديدن نيز مستنبط مىشود و شيخ سعدى نيز مؤيد اين معنى گويد : « 1 » من و چند صعلوك صحرا نورد * برفتيم قاصد بديدار مرد و ديگر بمعنى پيدا و روى نيز « 2 » باشد و بهر دو معنى حكيم خاقانى گويد : شعر « 3 » ديو دل باشيم و بر پاشيم جان * كان پرى ديدار ديدار آمدست و بمعنى پيدا خلاق المعانى فرمايد : بيت بخدائى كه او ز عطسهء خوك * موش را كرد در جهان ديدار در - [ بفتح ] باب و ديگر درهء كوه را نيز گويند « 4 » . هم او گويد « 21 » : شعر « 3 » چون نافهء مشك نارسيده * لاله همه كوه و درگرفته و بمعنى كرت و مرتبه نيز آمده ، مثال اين معنى عبد الواسع جبلى گويد : بيت اگر گيتى بگرداند رخ از فرمان او يكره * و گر گردون به پيچاند سر از احكام او يكدر و بمعنى درون نيز آمده گويند در خانه رفت و بمعنى درنده و امر بدريدن نيز باشد « 22 » . مع الزاء دز - [ بكسر دال ] قلعه باشد « 23 » . حكيم فردوسى گويد : شعر « 3 » دزى بود ، از مردم آباد بود * كجا نام آن شهر بيداد بود ديرباز - « 5 » بمعنى دراز « 6 » باشد و درازى زمان و مدت را نيز گويند . مثالش حكيم سوزنى گويد : شعر « 3 » در عمل تا ديربازى « 6 » و درازى « 7 » ممكنست * چون امل بادا ترا عمر دراز و ديرباز « 5 » دلاويز - يعنى مرغوب و مطلوب . مثالش « 7 » شيخ نظامى گويد :

--> ( 1 ) اين جمله و شعر پس از آن از « ب » است . ( 2 ) كلمه در « س » نيست . ( 3 ) كلمه از « ن » است . ( 4 ) كلمه از « ب » است ؛ « ن » : باشد . ( 5 ) بجز « ب » : ديرباز . ( 6 ) « س » : دراژ . ( 7 ) كلمه از « ب » است . ( 21 ) يعنى : خلاق المعانى . ( 22 ) در برهان بمعنى بابى كه در كتابها نويسند و نوع و جنس و نوعى مرغ صحرايى كه سحرور گويند و نام ميوهء درختى كه آن را توت سه گل گويند . و بضم اول در عربى بمعنى گوهر و مرواريد نيز هست . ( 23 ) در برهان بفتح اول معنى كوشك و بالاخانه نيز دارد .