محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
481
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
و اخسيكتى نيز گويد : بيت در كمان قزح از صدمت شاه * پنبهء خيده شود كوه كلان خوكاره - بمعنى معتاد باشد « 21 » مثالش احمد اطعمه گويد : مىخور به قدر اشتهاى معده حلوا و غذا * گر لوتخوارى طبع را خوكارهء معجون مكن خرازه - [ براى مهمله و معجمه . به وزن ستاره ] در فرهنگ قضيب باشد كه خرزه نيز گويند و اين بيت سوزنى را شاهد آورده « 1 » . حيزان زده بودند صف از بهر خرازه * استاد يكى حيزك از ايشان به طرف بر خراره - [ برائين مهملتين . به وزن كناره ] بمعنى آوازى كه بسبب بسيارى گريه از گلو برآيد . ايضا منه « 22 » . مثالش مولوى معنوى گويد : بيت شد صبر و خرد نماند و « 2 » سودا * مىگريد و مىزند خراره خرغوله - همان خرغول مرقوم « 23 » . مثالش يوسفى طبيب گويد : بيت « 3 » باشد چو ز ضعف معدهات بول الدم * ضعف تو از ان زياده گردد هر دم گر شربت و رك « 4 » و آب خرغوله خورى * قوت شودت فزون « 5 » مرض گردد كم خفجه - [ بضم خا و سكون فا و فتح جيم تازى ] نام درختى است پرخار و ميوهء آن گرد باشد و بلون سرخ باشد و به عربى عوسج گويند به وزن كوسج « 24 » . خفه - [ بضم خا و فتح فا ] سرفه باشد كه به عربى سعال گويند « 25 » . خمانيده - يعنى كج كرده و خميده . مثالش اسدى گويد : شعر « 6 » خمانيده دم چون كمانى ز قير * همه نوك دندان چو پيكان تير و بمعنى تقليد كرده حركت و حرف كسى را از روى طنز نيز آمده « 7 » . خلپله - [ به دو لام و باى فارسى . به وزن مرحله ] بمعنى مكر و حيله و ناراستى و كجى باشد « 26 » مثالش ناصر خسرو گويد :
--> ( 1 ) اين جمله و شعر بعد آن از « ب » است . ( 2 ) در « ب » و « س » واو نيست . ( 3 ) كلمه در « س » نيست . ( 4 ) « الف » : درك . ( 5 ) « الف » : فزون و . ( 6 ) كلمه از « ن » است . ( 7 ) « س » : نيز گويند آمده . ( 21 ) اين لغت در برهان نيست . ( 22 ) يعنى از فرهنگ و در برهان معنى صداى آبى كه از جاى بلندى ريزد نيز دارد . ( 23 ) يعنى دوائى كه بار تنك نيز گويندش . ( 24 ) در برهانست كه بفتح جيم فارسى شوشهء طلا و نقره است و مويى كه يك جا جمع شده باشد از زلف و كاكل و شاخ درختى كه بسيار هموار و راست رسته باشد . ( 25 ) در برهان بفتح اول و ثانى بمعنى فشردن گلو و عطسه نيز هست . ( 26 ) اصلا لغت چلمله است بمعنى مفت و رايگان .