محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

367

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

جودانه - همان جودان مرقوم . بمعنى چينه‌دان . شرف شفروه « 1 » گويد : بيت چرب و شيرين و ممتلى كرده * از تو طاووس قدس جودانه و بمعنى كافور خوش‌بو « 21 » رضى نيشابورى گويد : بيت « 2 » يقين بدان كه ز عشق قصيل « 2 » مركب تست * كه در جزاير جودانه مىشود كافور جرمانه - [ بضم جيم ] آن زرى كه حكام از گناهكاران گيرند . مثالش نزارى قهستانى گويد : بيت رفته با هر شاهدى ، ببريده از هر زاهدى * فارغ از هر دعويى ، ايمن زهر جرمانه‌اى جهره - [ به وزن بهره ] آن چرخى كه جولاهان به آن ماسوره پيچند . جوازه « 3 » - همان جواز كه مرقوم شد . جغنه - [ بفتح جيم و نون و سكون غين معجمه ] مرغى است فراخ چشم كه رنگش بزردى زند و جغنق معرب اوست . جفاله - [ بفتح جيم و لام و بعد از جيم فاء ] بمعنى جوقى « 4 » از مرغان باشد . « 22 » مثالش حكيم عنصرى گويد : بيت ز مرغ و آهو رانم بجويبار و بدشت * از ان جفاله جفاله و زين قطار قطار جفرسته - [ بفتح جيم و راء و تاء و سكون فاء و سين ] ريسمان خام كه بر دوك ريسند و آن را زغوته « 5 » و كيسنه « 6 » و پناغ نيز گويند . كذا فى الشرفنامه . اما در سامى بمعنى ماسوره باشد و حسين وفائى نيز به اين معنى آورده و در فرهنگ چغرشته [ بجيم فارسى و غين و شين معجمه ] و جغرسته [ بسين مهمله ] آمده اما در اكثر نسخ بعنوانى كه مرقوم شد به نظر رسيده و صاحب فرهنگ درين قول منفردست . جله - [ بضم جيم و فتح لام مشدد ] در نسخهء وفائى بمعنى سماروغ بود يعنى نباتى كه مانند زور زمين « 7 » از ديوار حمام رويد . مثالش استاد عسجدى گويد : شعر « 8 » چو كودك سر فرود آرد بحجره بر سر حمدان * چنان گرد كه پندارى سماروغست يا « 9 » جله « 10 » و از اين بيت چنان مفهوم مىشود كه سماروغ و جله « 1 » دو چيز باشند و در تحفه نيز بمعنى سماروغ آمده و ديگر بمعنى درخت خرما نيز آمده و در

--> ( 1 ) « س » : شفرد . ( 2 ) « ن » : قصيم ؛ « س » : قطيم . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 3 ) اين لغت و شرح آن در « س » نيست از « الف » و « ب » و « ن » و « غ » است . ( 4 ) « س » : جوفى . ( 5 ) « ب » : زغونه . ( 6 ) « الف » « ب » « ن » : كبسته ؛ « س » : كيسه . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 7 ) « غ » : زوزرمين . ( كذا ؟ متن نيز روشن نيست ) . ( 8 ) كلمه از « ن » است . ( 9 ) « ب » : با . ( 10 ) « س » « الف » : چله . ( 21 ) در برهان بمعنى جنسى از انار و سياهى ميان دندان ستور نيز هست . ( 22 ) در برهانست كه آن را چغاله با جيم فارسى نيز گويند .