محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
360
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
و بمعنى چينهدان مرغان نيز باشد . مثالش امير خسرو گويد : بيت « 1 » بسا پوينده را كاندر دوادو * ز زخم تير جودان گشته جوجو و بمعنى سياهى مقدار دانه جو كه در ميان دندان اسبان باشد و علامت جوانى اسب است نيز « 1 » آورده و بمعنى جنسى از انار كه دانهء آن خشك و بىآب باشد نيز آورده « 21 » . جشن - [ بشين معجمه . به وزن رسن ] تب باشد . مثالش شاعر گويد « 22 » : بيت چو ديد اندرو شهريار زمن * برافتاده از بيم به روى جشن و [ به سكون شين ] بمعنى مجلس شادى باشد . مثالش انورى گويد : بيت « 1 » مى بياور كه جشن دستورست * جشن عالى سراى معمورست جمن - [ بفتح جيم و ميم ] چوبى را گويند كه بعرض بر چوبهاى باريك كه وضع كرده باشند « 2 » بيندازند « 3 » و شاخهاى تاك را بر آن كشند « 23 » . جهانبين - يعنى چشم . و بمعنى عالم بيننده نيز باشد « 24 » . مثال هر دو معنى خواجه حافظ گويد : بيت « 1 » آنكه روشن بدجهان بينش به دو * ميل در چشم جهان بينش كشيد و بمعنى امر بجهان ديدن نيز آمده چنان كه « 4 » عماد فقيه گويد به اين معنى و بمعنى اول نيز : بيت « 1 » به چشم عقل در كار جهانبين * كه بادت تا ابد روشن جهانبين جيستن - [ به وزن زيستن ] بمعنى جستن باشد « 25 » . بمعنى اول « 5 » . مثالش مولوى معنوى : بيت « 1 » چون بديدم صبح رويت در زمان برجيستم * گرم در كار آمدم موقوف مطرب نيستم جهان - [ بكسر جيم ] عالم باشد و [ بفتح ] جهنده « 26 » و آن را جهن « 6 » نيز گويند . مثالش شيخ سعدى فرمايد : بيت بگفت احوال ما برق جهانست * گهى پيدا و گاهى بس « 7 » نهانست جرعهدان - چيزى باشد كه در آن جرعه شراب كنند . مثالش حكيم خاقانى فرمايد : بيت خورده يك دريا ز بصره « 8 » تا خط بغداد جام * پس پياپى دجلهاى در جرعهدان آوردهاند جرون - نام شهر هرمز . مثالش خواجوى
--> ( 1 ) كلمه در « س » نيست . ( 2 ) سه كلمهء اخير از « ن » است . ( 3 ) بند كنند . ( 4 ) اصل : چنانچه . ( 5 ) دو كلمهء اخير از « ب » است . ( 6 ) « ن » « الف » « س » جهان معروف و آن را جهن نيز گويند و بمعنى جهنده نيز آمده . ( 7 ) در نسخ ديوان : و ديگر دم . ( 8 ) « س » « ن » : در يار بصره . ( 21 ) در برهان بمعنى نوعى از چوب بيد است كه دستهء بيل كنند . ( 22 ) شعر از سهيلى است ( لغت نامهء اسدى ) . ( 23 ) اين لغت در برهان نيست . ( 24 ) در برهان معنى فرزند نيز دارد . ( 25 ) در برهان بمعنى انبانچهء پرزينت هم آمده است . ( 26 ) در برهان بمعنى مال و اسباب دنيوى هم هست .