محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
315
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
قلعهايست در هند « 1 » و بمعنى اول تامول نيز گويند . تبخال - جوششى كه بر لب از حرارت تب ظاهر شود . مثالش حكيم خاقانى گويد : بيت چون تبخالى كه تب « 2 » نشاند * دل را غم غم نشان ببينم تژوال - [ به زاى فارسى و تازى . به وزن اقوال « 3 » ] پرگ گياه باشد در نسخهء ميرزا و در مؤيد [ به راء مهمله ] « 21 » نيز آمده و تراول [ به وزن هلاهل ] نيز به اين معنى است . مع الميم تهم - [ به وزن سهم ] يعنى بىهمتا در بزرگى و مردى و قامت و تهمتن مركب از اينست . مثالش شهنامه : نظم « 4 » يكى آفرين كرد سام « 5 » دلير * كه تهما ! هزبرا ! بمان سال دير و [ بفتح هاء ] نيز آمده . مثالش شمس فخرى گويد : بيت نيست در بزم چون شهنشه راد * نيست در رزم « 6 » همچو شاه تهم و صاحب فرهنگ منظومه بمعنى بزرگ آورده مطلقا و گفته : بيت تهم باشد بزرگ و توف صدا * هست تيرست اسم سيصد را تيرم - [ بكسر تاء و ضم راى ] خاتون بزرگ باشد . مثالش شاعر فرمايد : بيت اندرين عهد از بزرگى كشور خوارزم را * ستر « 7 » عالى مهد عالم تيرم تركان توئى تزم - [ به وزن بزم ] ابر تنك كه بر روى زمين باشد و آن را مه نيز خوانند و نزم [ بنون ] نيز آمده . و در سامى فى الاسامى بنون و زاى فارسى « 22 » آمده . تارم - [ بفتح راى مهمله ] شهريست حسن خيز « 23 » مثالش سوزنى فرمايد : بيت بر تارم هواى دل خود نشاط كن * با دلبرى كه قبلهء يغما و تارمست تم - [ بفتح تاء ] آفتى است در چشم كه پرده بر آن كشيده شود و به عربى غشاوه گويند . مثالش ابن يمين گويد : بيت نرگس « 8 » نشان سرورى اندر جبين تو * بيند و گر چه در بصرش آفت تم است تمتم - [ بضم تائين ] در فرهنگ بمعنى قطاس باشد « 24 » . تخم - [ بضم تاء و فتح خاء معجمه ] چادرى
--> ( 1 ) كلمه از « ب » است . ( 2 ) « س » : لب . ( 3 ) « س » : اقبال . ( متن از « ب » و « ن » و برهانست ) . ( 4 ) كلمه از « ن » است . ( 5 ) « س » : سامى . ( 6 ) « س » : رزم . ( 7 ) « س » : شهر . ( متن از « ب » و « ن » است ) . ( 8 ) « س » : ترگس . ( 21 ) يعنى : تروال . ( 22 ) يعنى : نژم . ( 23 ) اين تارم بايد ظاهرا محلى غير از تارم فارس و غير از تارم ميان قزوين و گيلان باشد و محتملا آن را در تركستان بايد جست . ( 24 ) در برهان بكسر اول و سوم بمعنى سماق آمده است . رجوع به تتم شود .