محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
299
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
تفوز - [ بفتح تاء ] همان تفور ، كه در باب راء گذشت ، يعنى گل . مع الزاء الفارسى تكژ - [ بفتح تا و كاف « 1 » ] دانهء انگور باشد « 21 » و شمس فخرى [ بضم كاف ] آورده و گفته كه قافيه ندارد و اما در شرح سامى [ بفتح تا و كسر كاف ] تصحيح كرده . مثالش ابو العباس فرمايد : بيت تكژ نيست گويى در انگور او * همه شيره ديديم يكسر رزش « 2 » و تكس نيز گويند . تژ - [ بكسر تا ] برگ درخت و گياه نورسته باشد و آن را به عربى حقل گويند [ بفتح حاى « 3 » مهمله و سكون قاف ] « 22 » . تاژ - خيمه باشد . مع السين تكس - [ به وزن مگس ] استخوان انگور را گويند . مالش استاد « 4 » بهرامى گويد : شعر آن خوشه بين چنان كه يگى خيگ پر نبيد * سر بسته و نبرده « 5 » به دو دست هيچكس بر گونهء سياهى چشم است غژب او * هم بر مثال مردمك چشم از و تكس تنديس - [ بنون و دال مهمله . به وزن تدريس ] بمعنى صورت و تمثال باشد « 23 » . مثالش دقيقى گويد : بيت نگارند تنديس او گر بكوه * ز سنگ و قارش شود كه ستوه تندس بحذف ياء نيز آمده . چنان كه حكيم فرخى گويد : بيت فرود كاخ يكى بوستان چو باغ بهشت * هزار گونه در آن شكل « 6 » و تندس « 7 » دلبر تفس - [ بفتح تا ] يعنى گرمى . مثالش ابن يمين گويد : شعر « 8 » آبرو « 9 » خواهى چو خاك افتاده باش * نى چو آتش از هوا در تاب و تفس و بمعنى امر بتفسيدن و گرم شدن نيز آمده . تاجخروس - معروف « 24 » و نيز نام گلى است كه خودخروه نيز گويند . مثالش ابو العباس گويد : بيت زيور باغ آمده تاجخروس * راست چو گلگونه بر وى « 10 » عروس تيماس - بيشه باشد كه به عربى اجم مىگويند . مثالش ابو العباس گويد : بيت نهاد روى به حضرت چنان كه رو به پير * به تيم واتگران آيد از در تيماس واتگر بمعنى « 8 » پوستين دوز بود . ترس - [ بضم تا و راى ] زمين سخت باشد كه كلنگ بر آن كار نكند و در مؤيد و نسخهء ميرزا .
--> ( 1 ) « س » : بفتح كاف . ( متن از « ن » و « ب » است ) . ( 2 ) « ب » : روشن . ( 3 ) « س » : خاى . ( 4 ) دو كلمه از « ن » است . ( 5 ) « س » : بنزده . ( 6 ) در « س » واو نيست . ( 7 ) « س » : تندرس . ( 8 ) كلمه از « ن » است . ( 9 ) « ب » « ن » : آب را . ( 10 ) « ب » : چون . . . بر روى . ( اين صورت نيز با تغيير وزن تمام بيت ممكن است ) . ( 21 ) در برهان بمعنى استخوان و تخم انگورست . ( 22 ) در برهان بمعنى مرغ صعوه نيز هست . ( 23 ) در برهان بمعنى پيكر و كالبد و جثهء انسان و حيوان نيز آمده است . ( 24 ) يعنى گوشت پارهاى كه بر سر خروس است .