محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
223
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
و آن را پذ نيز گويند . پناهيذ - يعنى پناه آورد « 1 » . مثالش حكيم فردوسى گويد : شعر « 2 » بديد از بد و نيك بازار او * بيزدان پناهيذ در كار او پريشذ - [ بفتح با و شين معجمه و كسر راى مهمله ] يعنى پريشان و پراكنده كند . مثالش حكيم سنائى گويد : شعر مرد بد دل خيانت انديشذ * راز خود پيش « 3 » خلق نپريشد « 4 » و امير معزى نيز فرمايد : بيت تا كه دينار پريشذ برزان باد خزان * باد برسيم و سمن خامهء تو مشك پريش پرواسيذ - [ به راء و سين مهملتين . به وزن افشانيد ] يعنى دست ماليد بر چيزى بواسطهء تميز نرمى و درشتى « 5 » پژوهيذ - يعنى تفحص و تجسس « 6 » كرد . مثالش « 7 » حكيم فردوسى فرمايد : بيت پژوهيذ بسيار و پرسيد چند * نيامد ز خوبان كس او را پسند پژوليذ - [ به زاى فارسى به وزن پژوهيد ] يعنى پريشان و درهم شد و كرد و پژمرده شد و كرد . پناهذ - يعنى پناه مىآرد . مثالش حكيم اسدى گويد : بيت ز گيتى بدين در پناهذ همى * ز جامت مى لعل خواهذ همى پراشيذ - يعنى پريشان و پراكنده كرد و شد . مثال معنى اول « 21 » مسعود سعد گويد : بيت در پراكند بخت نيك چو « 8 » ابر * زر پراشيد نجم سعد چو خور و پريشيذ نيز به اين معنى است . چنان كه حكيم « 9 » فرخى فرمايد : شعر برون آمد از خيمه و زان دو زلف * بنفشه پريشيذ بر نسترن پشنجيذ - [ بفتح با و شين معجمه و كسر جيم تازى و سكون نون ] يعنى آب و مثل آن پاشيده شد . مع الراء پادير - چوبى باشد كه در زيربنائى كه قصور كرده باشد نهند . مثالش استاد رودكى گويد : بيت نه پادير بايد ترا نه ستون * نه ديوار خشت و نه ز اهن درا پختهخوار - يعنى گدا و بمعنى داماد نيز آمده . مثال معنى اول را شيخ سعدى گويد : شعر اگر دست همت بدارى ز كار * گداپيشه « 10 » خوانندت و پخته خوار پهر - [ بضم باء و سكون هاء ] مدرسهء جهودان باشد . كذا فى المؤيد :
--> ( 1 ) « ب » : در پناه آورد . ( 2 ) كلمه از « ن » است . ( 3 ) « س » پيس . ( 4 ) « ب » : بپريشد ؛ « ن » : پريشد . ( 5 ) « س » : درستى . ( 6 ) كلمه در « س » نيست از « ن » و « ب » است . ( 7 ) « س » : مثالس . ( 8 ) « س » : جو . ( 9 ) « س » : چنانچه حكم . ( 10 ) « س » : بيسه . ( 21 ) يعنى : در معناى متعدى .