محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

170

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

و در فرهنگ بمعنى خرم و آراسته [ بباى فارسى « 21 » ] آمده . بشم - [ به وزن چشم ] سفيدى را گويند كه بامداد بر سبزه نشيند مانند شبنم . مثالش استاد فرالاوى گويد : شعر چون مورد سبز بود كهن موى من همه * دردا كه بر نشست بر آن موى سبز بشم و نيز نام موضعى است ميان رى و طبرستان و بغايت سردسير است . و [ بفتح شين ] در فرهنگ بمعنى ملول و بمعنى ناگوار آورده . بيرم - قماشيست شبيه بمثقالى « 22 » اما از ان لطيفتر و باريكتر . مثالش « 1 » فرخى گويد : بيت بتير با سپر كرگ و جوشن « 2 » پولاد * همان كند كه بسوزن كنند با بيرم و بعضى گويند قماشى است سياه كه در عربستان پوشيدن آن متعارفست . بم - [ بفتح با ] نام قريه‌اى از قراى كرمان باشد . عماد فقيه گويد : شعر عدو را بر دل از وى بار غم باد * سنان او كليد فتح بم باد دوم ضد زير باشد يعنى صدايى كه از تار گنده و غيره برآيد . مثالش مولوى معنوى : شعر بىزير و بىبم تو مائيم در غم تو * در ناى اين نوازن « 3 » كافغان ز بىنوائى و بمعنى دست زدن بر دستار كسى نيز باشد چنان كه « 4 » حيدر ذهنى گويد : بيت آموخته تا دست حرم بر سر قاضى * عمامه ز بم كرده ورم بر سر قاضى بخم - [ بفتح باء و سكون خاء ] نام ولايتى است مشك خيز و به حركت خاء ظاهر مىشود ازين بيت اثير الدين اخسيكتى : شعر ماه تو در مشك بخم لعل تو با جرغ دژم * شهديست در آغوش سم نفعى است در كام ضرر كذا فى المؤيد و بخاطر اين ضعيف مىرسد كه در بيت مرقوم [ بكسر باء ] نيز توان خواند كه « باى بمعنى « مع » باشد ، يعنى با خم . بيكم - [ بفتح باء و كاف ] صفه و ايوان كه به شكم نيز گويند . مثالش ناصر خسرو گويد : بيت بسى رفتم پى آز « 5 » اندرين پيروزه گون بيكم « 6 » * كم آمد عمر و نامد مايه آز و آرزو را كم بژم - [ به زاى فارسى به وزن چشم ] در فرهنگ بمعنى شبنم باشد . بشترم - [ بشين معجمه و تاى قرشت و راى مهمله به وزن اشتلم ] در نسخهء ميرزا دميدگى اندام باشد يعنى جوشش اعضا اما در سامى فى الاسامى [ بضم باء و فتح تا و راى مهمله ] آورده و گفته كه آن را به عربى شرى گويند . بادتخم - رازيانه را گويند و به عربى رازيانج گويند . بفخم - [ بفاء و خاء به وزن شبنم ] بمعنى بسيار باشد . منجيك گويد : بيت بدان ماند بنفشه « 7 » بر لب جوى * كه بر آتش نهى گوگرد بفخم و ديگر ازارى « 8 » باشد كه نثار چينان بر چوبها

--> ( 1 ) اين كلمه از « ب » است . ( 2 ) در ديوان فرخى : مغفر . ( 3 ) « س » : نوزان . ( 4 ) اصل : چنانچه . ( 5 ) « س » : بس . ( 6 ) در ديوان ناصر خسرو : به شكم . ( 7 ) « س » : بنفسه . ( 8 ) « ن » . آزارى ؛ « س » . ارارى . ( 21 ) يعنى : پدرام . ( 22 ) مثقالى : پارچه‌ايست نازك و نفيس و بسيار ضعيف . ( ديوان البسهء قارى ) .