محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

150

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

و در فرهنگ نام قريه‌اى از قراى طوس باشد و گويند مولد حكيم فردوسى است . بژبژ - [ بضم هر دو با ] همان بچ‌بچ بمعنى دوم « 21 » مثالش حكيم سنائى فرمايد « 1 » : بيت نشود دل به حرف قرآن به * نشود بز به بژبژى فربه و در فرهنگ بهر دو باى فارسى « 2 » « 22 » آورده . مع السين بامس - [ بضم ميم ] پاى بسته و بيچاره « 3 » بود كه نه در وطن خود تواند بود و نه بيرون تواند رفت . « 23 » مثالش « 4 » حكيم دقيقى فرمايد : بيت خدا يگانا بامس به شهر بيگانه * فزون ازين نتوانم نشست دستورى و شمس فخرى گويد : بيت همچون خر لنگست حسودت بوحل در * افتاده و پر بار بمانده شده با مس بادرس « 5 » - [ به سكون و فتح دال و راء مهملتين ] همان بادغد مرقوم . برتاس « 6 » - [ بفتح باء و سكون راى مهمله و بعد از راء تاى قرشت ] نام يكى از مبارزان « 7 » و نيز نام شهريست در حدود روس و بعضى نام ولايت تركستان گفته‌اند گه روباه آنجاى پوستين خوب دارد و برطاس بطاى حطى نيز آمده . مثالش حكيم سوزنى گويد : بيت اى شير فلك رو به برتاسى تو * جمشيد ملك غلام نخاسى تو و پوست آن روباه را نيز برطاس « 8 » گويند . چنان كه « 9 » صاحب مهر و مشترى گويد : بيت ز دوران مشك بيد اندر تنعم * زده بر جامها برطاس و قاقم و بر مردم آن ولايت نيز اطلاق كنند . چنان كه « 9 » شيخ نظامى فرمايد در صف آرايى « 10 » لشكر اسكندر . شعر بخرزانيان « 11 » راست آراسته * ز چپ بود برطاس برخاسته بوشپاس - [ بضم با و سكون شين معجمه و باى « 12 » فارسى ] خواب باشد كه بينند . مثالش زراتشت بهرام گويد : بيت جهان ديده بد پير اختر شناس * به دو باز گفتم من آن بوشپاس بسباس - [ به وزن الماس ] در فرهنگ بمعنى بىمعنى و هرزه باشد . مثالش حكيم مختارى گويد : شعر بسر من كه چون بخوانى « 13 » شعر * اين بدل برنويس از قرطاس كه گران جان قلتبان بس بس * زين فضولى و حكمت بسباس بجس - [ بفتح باء و سكون جيم ] بمعنى

--> ( 1 ) « س » : بضم . . . دوم فردوسى گويد ؛ « ب » : همان بچ‌بچ مثالش . . . ( متن از « ن » است ) . ( 2 ) « س » : دو معنى باى . . . ؛ « ب » : بباى . . . ( متن از « ن » است ) . ( 3 ) اصل : بيجاره . ( 4 ) « س » : كلمهء مثالش را ندارد ؛ « ب » : مثالش دقيقى گويد . ( متن از « ن » است ) . ( 5 ) « ن » : بادررس ؛ « س » : بادرش ، ( متن از « ب » است ) . ( 6 ) « ن » : برماس ؛ « س » : بارتاس . ( متن از « ب » است ) . ( 7 ) « س » : يكى ميارزان . ( 8 ) « ب » . برتاس ؛ « س » : يرطاس . ( 9 ) اصل : چنانچه . ( 10 ) « س » : آراى . ( متن از « ب » است ) . ( 11 ) « س » : بجردانيا . ( متن از « ب » است ) . ( 12 ) « س » : ياى . ( 13 ) « س » : نخوانى . ( 21 ) يعنى : لفظى كه شبانان بز را بدان خوانند . ( 22 ) يعنى : پژپژ . ( 23 ) رجوع بكلمهء « مس » و « پامس » در برهان و غيره شود .