محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
130
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
شعر بو الحرب يار تو بود از مرو تا نشابور * سوگند خور كه صد بار بوالكفد او نخوردى باربد - [ بفتح باى دوم « 1 » ] نام مطرب پرويز كه سرود مسجع گفتى و آن را سرود خسروانى گويند . مثالش حكيم ازرقى فرمايد : بيت بشاخهاى سمن مرغكان باغ پرست * بلحن بار بدى بر كشيدهاند آهنگ و « 2 » شيخ نظامى نيز فرمايد : شعر گرش شيرين نخوانى بار بد هست * و گر جان نيست بارى كالبد هست بلياذ - « 3 » [ بعد از لام ياى حطى . به وزن بغداد ] جامهء ساده باشد . بامشاد - نام مطربى مشهور چون باربد مثالش منوچهرى گويد : بيت بلبل باغى بباغ دوش نوائى بزد * خوبتر از باربد نيكتر از بامشاد بربذ - [ باى دوم نيز تازى . به وزن فرقد ] در فرهنگ نام ولايت سيستان باشد و نيز مخفف باربذ است . بسوريذ - [ بسين و راء مهملتين . به وزن نموديد ] يعنى دعاى به دو نفرين كرد بسوليد [ بلام ] نيز آيد . برستاذ - [ بفتح باء و راى مهمله و سكون سين مهمله ] بمعنى وظيفه باشد . مثالش شيخ عطار گويد : بيت روان مىگفت شعر و مىفرستاد * نهاده بود خود را اين برستاد ورستاذ نيز گويند . بسلانذ - [ بكسر باء و فتح نون ] مخفف بگسلاند باشد . مثالش مولوى معنوى : شعر هر كس فريباند مرا كز عشق بسلانذ مرا * آنكس كه فهماند مرا « 4 » گويد كه پيش من بيا برهوذ و بيهوذ - [ اول به راى مهمله . به وزن فرمود و دوم بباى حطى به وزن مىبود ] هر دو جامهاى باشد كه آتش در آن گرفته باشد و هنوز نسوخته باشد . مثال اول ناصر خسرو گويد : بيت چو نرم گريم با تو مرا درشت مگوى * مسوز دست جز آن را كه مر ترا برهوذ مثال دوم شمس فخرى گويد : بيت گفتند بلا را كه تن و جان عدو سوز * گفتا كه چه وقتست هنوز آنچه نه بيهوذ باليذ - يعنى نمود و افزود . مثالش رشيد و طواط گويد : بيت اير اندر ميان شلوارم * پيرهن پيرهن همىباليذ بردميذ - يعنى روئيد . و نيز بمعنى در غضب شد باشد . مثال دوم شهنامه : شعر چو رستم پيام سپهبد شنيد * چو درياى آتش بكين بردميد بادغذ و بادغر - [ هر دو به سكون دال مهمله و فتح غين معجمه « 5 » ] و بادرس - [ به سكون دال و فتح راء ] هر سهء جائيست كه از همه طرف
--> ( 1 ) اين سه كلمه در « ب » و « ن » نيست و در « الف » نيز الحاقى است . ( 2 ) از اين پس تا پايان مطلب را « الف » در حاشيه دارد . ( 3 ) « س » : بليار ؛ « ن » : پلباد . ( 4 ) « س » « الف » : ترا . ( متن از « ب » است ) . ( 5 ) اين كلمه از « ن » است .