محمد بن هندوشاه نخجوانى
73
صحاح الفرس ( فارسى )
انى تركت بها الآمال « 1 » مثمرة * لا ارتجى بعدها ان يثمر « 2 » الامل هينى اطلعت على اروند ثانية * هل للشباب الذى ضيعته « 3 » بدل « 4 » سيوم تجربه و آزمايش بود . الوند : بلام « 5 » كوه همدانست . ( شاعر گفت به زبان پهلوى : [ بيت ] خيزهء دايا « 6 » كى زممان وى ته خوش نى * كوه الوند و دامان وى ته خوش نى ارته اويان خويش و نازنينان * جما شامان « 7 » و بامان وى ته خوش نى ) « 8 » اند « 9 » : چند معنى دارد اول « 10 » چنان كه چنين بود . رودكى « 11 » گفت : بيت دل كه با پيشيار « 12 » بنمايى « 13 » * دل تو خوش كند بخوش « 14 » گفتار باد « 15 » يكچند بر تو پيمايد « 16 » * اند كورا « 17 » روا بود « 18 » بازار « 19 » دوم « 20 » شمارى بود كه عدد آن معلوم نباشد « 21 » . حكيم سوزنى « 22 » گفت : بيت صد هزار و اند « 23 » سال اندر جهان باقى بمان * كس ندانست و نداند در جهان « 24 » تفسير اند « 25 » سيوم « 26 » بمعنى شكر باشد « 27 » . حكيم « 28 » رودكى « 29 » گفت : بيت اندى كه امير ما باز آمد پيروز « 30 » * مرگ از پس ديدنش روا باشد و « 31 » شايد « 32 » اورمزد : « 33 » دو معنى دارد « 34 » اول نام مشتريست ( ابو شكور گفت : [ بيت ] نه بهرام گوهرت و [ نه ] اورمزد * فرزدى و جاويد نبود « 35 » فرزد ) « 36 »
--> ( 1 ) - ط : الاول / د : « الاول » ندارد ( دهخدا : املى ؟ ) متن از فروزانفر ( 2 ) - ط : يثمره ( 3 ) - ط : صيفه ( 4 ) - د : ( ج ) / ك : « اروند - دجله و كوه الوند و تجربت و آزمايش بود » و شاهدها را ندارد . از اين قطعهء عربى بيت اول و سوم ذيل لغت « اروند » در لغتنامه نقل شده و نقل بيت دوم و ذكر مأخذ ظاهرا فراموش شده است ( 5 ) - ك : ندارد ( 6 ) - دهخدا : « خذه دايه : خدا داند » ( 7 ) - د : شان و ( متن از دهخدا ) ( 8 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است ( 9 ) - ط : الد / ك : اند ( با زبر ) ( 10 ) - د : ( 1 ) ( 11 ) - د : رودكى ( 12 ) - ط : پيشمار ( كذا ) ( 13 ) - « لف 94 » : ( « رك تو تا پيش يا بنمايى » و در حاشيه : « رك كه با اندشار بنمائى ( ؟ ) » / دهخدا : « دلت تا پيش يار . . . » يغما شمارهء 11 سال 3 ) ( 14 ) - د : بخويش ( 15 ) - د : باذ ( 16 ) - بنمايد ( 17 ) - « لف » : گو ( 18 ) - د : شود ( 19 ) - ك : معنى اول و شاهد آن را ندارد / « لف 94 » در حاشيه ، مصراع چهارم را چنين دارد : « اندر آتش روا شود بازار » ( 20 ) - د : - [ ب ] ( 21 ) - ك : عدديست كه آن را نتوان دانست ( 22 ) - د : « حكيم » ندارد ( 23 ) - ط : صد هزاراناند ( 24 ) - د : « جهان » ندارد ( دهخدا در حاشيه : « كرد ؟ يعنى « داند كرد ؟ » ) ( 25 ) - د : اندرا ( 26 ) - د : ( ج ) ( 27 ) - د : بود ( 28 ) - د : « حكيم » ندارد ( 29 ) - د : رودكى ( 30 ) - ط : شاد آمد و فيروز ( 31 ) - « و » ندارد ( 32 ) - ك : شاهد و نام گويندهء آن را ندارد . بيت دوم اين قطعه ذيل لغت « شغك » آمده است بلغت « شغك » رجوع شود [ « دور نيست . . . در بازگشت امير نصر . . . ببخارا سروده شده باشد . » شعر و شاعرى رودكى سخنرانى و تحرير استاد فروزانفر مجلهء دانشكدهء ادبيات سال ششم شمارهء 3 و 4 ص 97 ) ] ( 33 ) - ط : اروند / د : اورمزد ( 34 ) - ك : ندارد ( 35 ) - د : نبوده ( 36 ) - د : داخل دو هلال فقط در « د » آمده ( تصحيح شعر از « لف 94 » و يادداشت دهخدا كه تمام بيت را در حاشيهء « د » نوشته است )