محمد بن هندوشاه نخجوانى
34
صحاح الفرس ( فارسى )
ملحقات باب الف : لغات ذيل منحصرا در نسخهء « ك » آمده و بيشتر آنها در جاى خود ضبط نشدهاند و چون دو نسخهء « ط » و « د » و نيز نسخ چهارگانهء لغت فرس از آنها خالى هستند احتمال قوى مىرود كه الحاقى باشند . اينك آنها را طبق قاعدهء مرعى در اين كتاب با توجه بحروف اول و آخر و اوساط به ترتيب در فصل مربوط مىآوريم و در حاشيه محل ضبط هر يك را در نسخهء « ك » نشان مىدهيم . از فصل همزه : ابو خلسا « 1 » : شنكار است كه آن را به كار برند . اقليميا « 2 » : ادويهء چند است كه از مس سوخته و تراكيب به جهت « 3 » درد چشم [ سازند ] « 4 » . انارگيرا « 5 » : خشخاش باشد . انجسا « 6 » : قليا « 7 » است كه بدان چيز « 8 » هارنگ كنند . انوميا « 9 » : شقايق جبلى است . از فصل باء برا : « 10 » نانيست از نخود كه در هند مىپزند . چنان كه گفتهاند : [ بيت ] گر مه شود برا و ستاره شود برى * با خوان نعمتت نتواند برابرى « 11 » بزر قطونا : « 12 » به زبان يونانى فسليون « 13 » و بشيرازى « بنكو » باشد . از فصل پى : پيرا : لفظ امر يعنى پيراسته كن . پيلپا « 14 » : چيزى است از مثال سر كارد كه بدان شراب خورند . پيلوا : « 15 » دارو فروش است . از فصل جيم : جابلسا « 16 » : شهريست در مغرب . جابلقا : شهريست در مشرق . از فصل لام : لوا : علم است .
--> ( 1 ) - ك : ابو خلنآ ( ضبط متن از فرهنگها ) - اين لغت بعد از لغت « انوميا » آمده درصورتىكه طبق قاعده بايد بعد از لغت « آيا » ضبط شود ( 2 ) - اين لغت در اصل بعد از لغت « آيا » آمده درصورتىكه طبق قاعده بايد بعد از لغت « ابو خلسا » قرار گيرد ( 3 ) - ك : بحهب ( 4 ) - داخل قلاب را ندارد افزوده شد ( 5 ) - ك : انارگيرآ - اين لغت در اصل بعد از لغت « ايرا » آمده درصورتىكه طبق قاعده بايد بعد از « اقليميا » ضبط شود ( 6 ) - ك : انجا ( ضبط متن از روى ضبط فرهنگها ) اين لغت بعد از لغت « انوميا » ضبط شده درصورتىكه بايد بعد از « انارگيرا » قرار گيرد ( 7 ) - ك : قليه ( 8 ) - ك : چز ( 9 ) - ك : انوميآ : ( اين لغت بعد از لغت « ايليا » آمده درصورتىكه طبق قاعده بايد بعد از لغت « انجسا » ضبط شود ) ( 10 ) - ك : براء : اين لغت در نسخه بعد از لغت « بغا » ضبط شده درصورتىكه طبق قاعده بايد بعد از لغت « بتا » قرار گيرد ( 11 ) - ك : برآبرى ( 12 ) - اين لغت در آخر فصل « باء » آمده درصورتىكه بايد بعد از لغت « برا » و قبل از لغت « برنا » قرار گيرد و على الاصول نبايد در آخر « فصل باء » آمده باشد ( 13 ) - ك : فليون ( 14 ) - اين لغت و نيز لغت « پيلوا » كه سپس آمده به ترتيب قبل از لغت « پيشوا » قرار گرفتهاند درصورتىكه طبق قاعده بايد بعد از « پيشوا » آمده باشند . ( 15 ) - رجوع شود به ياد داشت ذيل « پيلپا » ( 16 ) - اين لغت در اصل بعد از « جابلقا » آمده درصورتىكه طبق قاعده بايد قبل از « جابلقا » قرار گيرد . نيز وجود اين دو لغت در نسخه « ك » سبب شده كه بر عدهء فصول باب اول كتاب كه باعتبار ديباچهء نسخهء اساس بايد بيست و يك فصل باشد فصلى بنام « فصل جيم » افزوده گردد و باب اول حاوى بيست و دو فصل باشد درصورتىكه دو نسخهء « ط » و « د » اساسا « فصل جيم » ندارند و در نسخه هم معانى دو لغت با هم عوض شده است .