محمد بن هندوشاه نخجوانى
89
صحاح الفرس ( فارسى )
خشود : شاخ باشد پاليده « 1 » كه بپيرايند « 2 » . رودكى گفت : [ بيت ] اگر چه عذر بسى بود و روزگار نبود * چنان كه بود بناچار خويشتن بخشود ) « 3 » خمانيد : كسى را گويند كه تقليد مردم كند « 4 » ( طيان گفت : [ بيت ] مردم نه اى اى حيز بچه ماند رويت * چون بوزنهاى كو به كسى با خماند خود : ترك باشد كه عرب « مغفر « 5 » » گويد . ظهير الدين فاريابى گفت : [ قطعه ] خود از براى سر زره از بهر بر بود « 6 » * تو ماهروى عادت ديگر نهادهاى در برگرفتهاى دل چون خود آهنين * وان زلف چون زره را بر سر نهادهاى خويد : كشتزار جو باشد « 7 » . عماره گفت : [ بيت ] رويش ميان حله سبز اندرون بديد * چون لاله برگ تازه شكفته ميان خويد ) فصل دال « 8 » داد : عدل باشد . شاعر گفت : [ بيت ] داد از كسى بخواه كه تاج مرصعش * ياقوت پاره از جگر دادخواه يافت ) « 9 » داشاد : عطا باشد « 10 » . ( عنصرى گفت : [ بيت ] خواستم با نثار « 11 » و داشادش * پدر « 12 » اينجا به من فرستادش ) « 13 » فصل راء رد : حكيم باشد و خردمند « 14 » . عنصرى گفت : بيت سخندان چو راى ردان « 15 » آورد * كلام ردان بر زبان آورد « 16 » ( و فردوسى گفت : [ بيت ] يكى انجمن ساخت با بخردان * هشيوار و كارآزموده ردان ) روخ چكاد « 17 » : اصلع باشد . روخ روده « 18 » و چكاد « 19 » ( بالاى « 20 » ) پيشانى و اين لغت پهلويست « 21 » حكاك : « 22 » گفت : بيت ايستاده بخشم بر در او « 23 » * آن بنفرين « 24 » سياه « 25 » روخ چكاد « 26 » فصل زاء « 27 » زشت ياد « 28 » : غيبت كردن باشد . رودكى گفت :
--> ( 1 ) - « لف 117 » : مانيده ( 2 ) - د : ببرايند ( 3 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است ( 4 ) - د : آن را گويند كه كسى را بازگرداند و همچو او گويد و نيز گويند ( گويند مكرر ) او را برآورد ( كذا ) ( 5 ) - د : مغفره گويند ( 6 ) - د : براى زره انسمير بود ( متن از دهخدا در حاشيهء نسخه ) ( 7 ) - د : جويا شد . ( 8 ) - ك : عنوان را ندارد ( 9 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است ( 10 ) - ك : عطا و بخشش باشد ( 11 ) - « لف 105 » : نياز ( 12 ) - د : بدر ( 13 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است ( 14 ) - د : دانا و حكيم و خردمند بود / ك : حكيم و خردمند است ( 15 ) - « د » و لف 107 : « راى ردان . . . . » - ك : چه راى ( 16 ) - « د » و « لف » : « سخن از ( د : را ) ردان بر زبان آورد » . دهخدا ( يغما سال 3 شمارهء 11 ) : « ظاهرا : سخن از زبان ددان آورد » ( 17 ) - ط : روخ جكاد ( 18 ) - د : و روزه ( 19 ) - ط : جكار ( 20 ) - داخل دو هلال از « د » ( 21 ) - ك : سرپى ( ظ : بى ) موى باشد زيرا كه روخ روده است و چكاد پيشانى و اين كلام پهلويست ( 22 ) - ط : شاعر ( 23 ) - د : اوى ( 24 ) - د : بنفرس ( 25 ) - ط : « سپاه » ندارد ( 26 ) - ط : روح جكاد / ك : بيت مثال را ندارد ( 27 ) - ك : عنوان را ندارد / د : فصل زاى ( 28 ) - هر سه نسخه : زشت باد ( با باء بيك نقطه ) متن از « لف 117 »