محمد بن هندوشاه نخجوانى

87

صحاح الفرس ( فارسى )

جوانى رفت و پندارى « 1 » بخواهد كرد بدرودم « 2 » * بخواهم سوختن دانم كه هم اينجا ببرهودم « 3 » ) بشكليد : يعنى نشان و رخنه در افكند بسر ناخن و انگشت « 4 » . كسائى گفت : بيت ياسمن لعل‌پوش سوسن گوهر فروش * بر زنخ پيلغوش « 5 » نقطه « 6 » زد و بشكليد بنلاد : بنياد باشد . گويند : « لاد بر سر بنلاد نهاد يعنى يكتوى از سر ديوار بنياد نهاد » . فرالاوى گفت : بيت لاد را بر بناى محكم نه * كه نگهدار لاد بنلاد « 7 » ست « 8 » ( بنياد : بناى هر چيز باشد . كسائى گفت : [ بيت ] مباش غمگين يك لفظ ياد گير لطيف * شگفت و كوته ليكن قوى و با بنياد ) « 9 » بود و بد « 10 » : آنكه « 11 » آتش از سنگ و آهن درو زنند و عرب ( حراق و ) « 12 » خف « 13 » گويد « 14 » و بعضى « فاو » خوانند « 15 » و بخوزستان « پيفه « 16 » » گويند و باذربيجان « بود » « 17 » . منجيك گفت : بيت گر برفكنم « 18 » گرم « 19 » دم خويش بگوگرد * بى بود « 20 » ز گوگرد زبانه زند آتش بياغاريد « 21 » : بر هم سرشته و نم گرفته باشد ( از آب يا از خون « 22 » ) بيجاد « 23 » : بيجاده باشد « 24 » . [ خسروى گفت : بيت ] يك ره كه چو بيجاده شد آن نرگس بيمار * باده‌خور از آن صافى بر گونهء بيجاد ) « 25 » بيهود : يعنى « 26 » برهود است . فصل پى « 27 » پالاد : جنيبت باشد و پالانى « 28 » همچنين . فرالاوى گفت : بيت من رهى پير « 29 » و سست پاى شدم * نتوان راه كرد بىپالاد « 30 » « 31 » پناهيد : يعنى پناه كرد . ( فردوسى گفت : [ بيت ] بديد آن بد و نيك بازار اوى * بيزدان پناهيد در كار « 32 » اوى ) « 33 »

--> ( 1 ) - اين مصرع از « لف 111 » نقل شده است . ( 2 ) - « لف 111 » : « كه هم آنجاى بيهودم » و اين بيت در اين كتاب بشاهد لغت « بيهود » آمده است ( 3 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است . « لف 128 » ذيل لغت پيشيار : « بر روى پزشك زن مينديش * چون هست درست پيشيارت » ( 4 ) - ك : بسر انگشت و ناخن ( 5 ) - ط : بيلغوش ( 6 ) - ك : تكيه ( 7 ) - د : است ( 8 ) - ك : از « يعنى يكتوى » تا پايان مثال را ندارد ( 9 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است ( اصلاح معنى لغت و بيت شاهد از « لف 116 » ) ( 10 ) - ط : پود ويزه / د : بوزوبذ / ك : پوذ و پده ( 11 ) - د : آنك ( 12 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است ( 13 ) - ط : حقت / ك : خفت ( 14 ) - د / ك : گويند ( 15 ) - ك : ندارد ( 16 ) - ط : بيغه / ك : در خوزستان پفه خوانند ( 17 ) - د : پور / ك : « و باذربيجان بود » ندارد ( 18 ) - ك : برفكند ( 19 ) - « لف 110 » : « گرم دل » ( 20 ) - د : ذى بوذ / ك : پى بوذ ( 21 ) - ط : بياغا ديد / ك : بياغا ويد ( 22 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است ( 23 ) - ك : پنچاذ ( 24 ) - ك : « اعنى پسچاده ( بيجاده ) كه عبارت از كاه رباست » ( 25 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده ( 26 ) - د : معنى / ك : « يعنى » ندارد . ( 27 ) - ك : عنوان را ندارد ( 28 ) - ط ، د : پالانى / ك : بالالى ( متن تصحيح فروزانفر ) ( 29 ) - د : پيررهى ( در حاشيه : من رهى پير و سست ) ( 30 ) - ك : « گشته‌ام پاى سست و پير . . . . * . . . . كرد راه پى . . . » ( 31 ) - ط : پالا ( 32 ) - د : آوى ( 33 ) - داخل دو هلال از « د »