اسماعيل ناظم
مقدمه 35
دارونامه طوبا ( گزيده داروهاى مجرب پزشكى ايرانى ) ( فارسى )
ديگر آنكه در زمان گرماى گرم و سرماى سرد نباشد . * ديگر آنكه قبل از شروع آن منضج و مسهل خفيف ميل نمايند تا تنقيه بدن فىالجمله حاصل گردد . * ديگر آنكه پرهيز و احتما از حموضات و لبنيات و آب سرد و بقول و اطعمه غليظه و مفسدات معده و حركات عنيفه و اعراض نفسانيه و جماع و غم اجتناب لازم دانند ( و اقل ايام پرهيز ، قبل از شروع ، ده روز و بعد از فراغْ بيست روز است ) . * ديگر آنكه در روز خوردن فادزهر بدن را به لباسهاى نرم و نازك و پاكيزه و معطر و مزين سازند و طبيعت خوشحال و شكفته دارند و غم و اندوه را به خود راه ندهند . اگر ميسر آيد در بساتين و عمارات دلگشا به اندماى شيرين كلام و مطربان خوشالحان مجلس نمايند و اطعمه لطيفه خفيفه ميل نمايند . . . * و ديگر آنكه در آن ايام به حمام نروند ، زيرا كه حرارت و رطوبت حمام فادزهر را به عرق دفع مىنمايد . * و ديگر آنكه اگر در اين ايام تقليل غذا نمايند آن مقدار كه تخمه و فساد هضم عارض نگردد بهتر است . . . . ( قرابادين عقيلى ) 14 . قانون مراعات زمان و مكان اين قانونى است كه پزشكان و داروسازان بايد بدان توجه داشته باشند و شامل دو موضوع اساسى است : نخست آنكه نسخههاى دارويى موجود در كتب گذشتگان ، مربوط به زمانهاى پيش است . وضعيت مردم در آن دوره با وضعيت دوره ما فرق بسيار داشته است و چه بسا غذايى كه آنان آن را لطيف مىدانستهاند امروز براى مردم ثقيل باشد يا تحمل مقدار مذكور ادويه براى مردم امروز سخت باشد . موضوع دوم آنكه تاثير گياهان هر منطقهاى با منطقه ديگر فرق دارد و مردم در مناطق مختلف و شرايط اقليمى مختلف با هم تفاوت مىكنند . اين است كه به صرف ملاحظه يك نسخه در يك كتاب نمىتوان آن را به همان گونه و با همان دستور ساخت و به بيماران داد . مگر بعد از كسب تجربه و فهم مزاج دارو و حدس زدن تاثيرى كه بر بدن دارد . حكيم ارزانى در اين باب مىنويسد : متبحرين و معتمدين جهت اطلاع بر ماهيت اشيا همه چيزها را به كار بستهاند و مضرات سموم بعد استعمال به ترياقات مجربه دفع ساختهاند و به استعمال اتفاقى نيز پى به مدعا بردهاند و در اين زمان كه تخالف در بعض اشيا من حيث الآثار محسوس مىشود ، از تأثير زمانى است و