الاتّصاف اللّزومى فيجوز أن يكون المبدء و القابل فيه واحدا ، و ذلك كمبدئيّة الماهيات للوازمها و قبولها إيّاها . « 26 » آنچه از كتاب اصول المعارف فيض كاشانى نقل شد ، كليهء براهين اثبات قاعده را در بردارد و در پايان آن به نكته‌اى اشاره شده كه حائز اهميت فراوان است ؛ زيرا وى در پايان فصل به اشكال برخى از متكلمين در مورد اثبات قاعده پاسخ داده است . منشأ پيدايش اشكال در مورد اثبات قاعده اين است كه در لوازم ماهيات ، هم جهت قابلى صدق مىكند و هم جهت فاعلى . درحالىكه به مقتضاى قاعده ، شىء واحد نمىتواند از جهت واحد هم فاعل باشد و هم قابل . پاسخ فيض به اين اشكال اين است كه اتصاف ماهيات به لوازم ذاتيه از دايرهء شمول اين قاعده بيرون است . زيرا ماهيت اربعه مثلا ، نسبت به زوجيت كه لازمهء ذاتى آن است ، هم فاعل است و هم قابل ، چنان‌كه مىگويد : و امّا الاتّصاف اللّزومى فيجوز أن يكون المبدأ و القابل فيه واحدا و ذلك كمبدئيّة الماهيات للوازمها و قبولها إيّاها . قاعدهء « البسيط لا يمكن أن يكون فاعلا و قابلا » از جمله قواعدى است كه براى اثبات برخى مسائل فلسفى به آن استناد شده كه از جملهء آن اضافه كردن قيد حيثيت در تعريف قوه است . هنگامى كه صدر المتألّهين قوه را به « مبدأ التغير من شىء فى شىء آخر من حيث هو آخر » تعريف مىكند ، اضافه مىكند كه قيد حيثيت ، يعنى جمله « من حيث هو آخر » از اين جهت در تعريف قوه لازم است كه با مفاد قاعدهء « الشىء الواحد لا يكون فاعلا و قابلا » معارض نگردد . زيرا اگر قيد حيثيت از تعريف قوه حذف شود ، با مفاد قاعدهء مذكور متناقض خواهد شد . چنان‌كه مىگويد : قد علمت أن القوة قد يقال لمبدأ التغيّر من شىء فى شىء آخر ، من حيث هو آخر ، و إنما وجب التقييد بهذه الحيثية ينّ الشىء الواحد لو فعل فى نفسه فعلا كالمعالج إذا عالج نفسه لكان

--> ( 26 ) . اصول المعارف ، ص 69 .