العظم يوجب الاشتداد فى الكيف » بگوييم : « الازدياد فى الكميّه يوجب الاشتداد فى الكيفيه » . اين قاعده با مسئلهء ديگر كه عبارت است از تبديل كميت به كيفيت ، نبايد اشتباه گردد و آن مسئله يعنى تبديل كميّت به كيفيت ، بين ماترياليست‌ها مورد بحث قرار گرفته و بيش‌تر آنان آن را اثبات و تأييد كرده‌اند . به اين ترتيب كه گاهى تغيير تدريجى در كميت و ازدياد در مقدار شيئى ، به مرحله‌اى مىرسد كه يك تبديل اساسى و ناگهانى را ايجاب مىنمايد . مثلا آب در اثر مجاورت با حرارت ، گرمى را در درجات مختلف به تدريج مىپذيرد و اين پذيرش تدريجى تا درجه‌اى معيّن ادامه مىيابد . ولى هنگامى كه به آن درجه معيّن رسيد ، به‌طور ناگهانى كميّت به كيفيت تبديل مىشود و آب به بخار تبديل مىگردد . اين حالت در مورد برودت آب نيز صدق مىكند ؛ چون آب ، برودت را در درجات مختلف به تدريج مىپذيرد و اين پذيرش تدريجى تا درجه‌اى معيّن از برودت ادامه مىيابد . ولى هنگامى كه برودت آب به آن درجه معيّن رسيد ، يك تغيير ناگهانى در آب پيدا مىشود و آب به يخ مبدل مىگردد و اين همان تبديل كميت به كيفيت است . البسيط لا يمكن أن يكون فاعلا و قابلا موجود بسيط هرگز نمىتواند هم فاعل باشد و هم قابل . شيخ الرئيس ابو على سينا براى اثبات برخى مسائل به اين قاعده استدلال كرده و آن را معتبر دانسته است . از جمله مواردى كه به اين قاعده استدلال نموده ، اين مسئله است كه هرگاه يكى از عناصر ، مبدأ حركت قرار گيرد ، مانند سنگ كه بر زمين فرود آيد يا آتش كه بر فراز رود ، چنين پنداشته مىشود كه اين موجود خودبه‌خود و بنفسه متحرك است . ولى اين پندار باطل است ؛ زيرا شىء واحد هرگز نمىتواند فاعل باشد هم قابل . يعنى موجود واحد نمىتواند هم اعطاى حركت كند و هم پذيراى حركت باشد . چنان‌كه مىگويد :