اسماعيل ناظم

66

طب و فلسفه ، علوم طبيعى ( فارسى )

. اين صورت با آن ماده تركيب مىشوند و حاصل اين تركيب آب است . اين صورت ، به محض تركيب يك اتم اكسيژن و دو اتم هيدروژن ، در اين تركيب آفريده مىشود . اكنون به هريك از اكسيژن و هيدروژن نقل كلام مىكنيم . آيا مثلا اتم اكسيژن خود مركب است يا نه ؟ آرى ، از ديدگاه فيزيكدان ، مركب است از تعداد خاصى الكترون كه با آرايش خاصى گرد هسته‌اى حاوى ذراتى ، مانند پروتون و نوترون و غيره ، در حركت‌اند و از ديدگاه فيلسوف ، مركب است از آنچه فيزيكدان مىگويد بعلاوهء صورت اكسيژنى . به اجزاء تشكيل‌دهندهء اتم اكسيژن نقل كلام مىكنيم . آيا مثلا نوترونها مركب اند ؟ آرى ، اينها نيز مركب‌اند : به نظر فيزيكدان از ذراتى ديگر و به نظر فيلسوف از همين ذراتى كه فيزيكدان مىگويد بعلاوهء صورت نوترونى . به ذرات تشكيل‌دهنده نوترون نقل كلام مىكنيم : آيا اين ذرات مركب‌اند ؟ نمىدانيم ، شايد در آينده معلوم شود كه آنها نيز از ذرات بسيطترى مركب‌اند ولى در هرحال عقلا ممكن نيست كه اين فرض تا بىنهايت پيش برود . ناچار بايد منتهى شود به ذراتى كاملا بسيط كه خود از ذرات بسيطترى مركب نباشند . اين ذرات را فيزيكدان « ذرات بنيادى » مىنامد . به نظر فيزيكدان ، با رسيدن به ذرات بنيادى ، سنگ زيربناى جهان طبيعت كشف شده است اما به نظر فيلسوف چنين ذراتى هنوز مركب‌اند و از مادّه و صورتى ، زيرا هر نوع از اين ذرات واجد خواصى است كه ساير انواع فاقدند و همين نشانهء آن است كه هر نوع صورتى دارد كه منشأ آن آثار و خواص است غير از صورتى كه نوع ديگر واجد است . پس ذرات بنيادى فيزيك ، كه در فلسفه به آنها « عنصر » مىگويند ، خود مركب‌اند از ماده‌اى كه در تمام عناصر مشترك است ، يعنى جسم فلسفى ، و صورتى كه مشترك نيست ، بلكه در هر نوع عنصرى مختص به همان نوع عنصر است و منشأ آثار خاص آن نوع عنصر است . به اين صورت‌ها ، كه تاكنون از آنها سخن گفتيم ، « صورت نوعيه » مىگويند .