و زياده مىگردد رطوبات . و اگر حرارت ضعيف باشد ، متولد مىگردد از آن بلغم بسيار و اين نيز رطب است و منغمر مىگردد حرارت غريزيّه تحت آن و باعث برودت مىگردد و برودت ، باعث زيادى توليد رطوبت است در بدن و استرخاى آن » . « 1 » ه - فصل تابستان ، ديگر امرى است كه قواى طبيعت را ناتوان مىكند ؛ البته ناتوانى در اينجا به معنى مريض كردن نيست ، بلكه در اين فصل ، طبائع انسانها از حالت اولى خود ناتوان‌تر مىشوند . ابن سينا به اين نكته است كه اشاره مىكند در آنجا كه مىگويد : « تابستان ، اخلاط را به تحليل مىبرد و قوهء طبيعت و افعال طبيعى را تضعيف مىكند ؛ زيرا تحليل فراوانى [ در اثر شدت گرما ] در اين فصل اتفاق مىافتد كه ضمنا با تقليل خون همراه است » . « 2 » به طور كلى گرمى طاقت‌فرسا مضعف طبيعت است . عقيلى مىنويسد : « بدان كه وقت و فصل و بلد حار هريك مانع استفراغ‌اند ؛ زيرا كه از شدّت گرما بدن گرم مىباشد و مسهلات نيز اكثرا گرم‌اند و باعث زيادتى گرمى و خوف اضرار به اعضاى رئيسه و غيرها و باعث ضعف قوّت به سبب تحليل است و ايضا باعث حيرت و تشويق طبيعت است ، به جهت آنكه حرارت هوا ميل و جذب به خارج مىنمايد و حرارت مسهل به خلاف آن ميل و جذب به داخل و لهذا از دفع مواد بازمىماند و دوا مواد را به هيجان آورده و دفع نكرده فساد مىنمايد » . « 3 » و - بيكارى طبيعت ، قوايش و بعد خودش را ضعيف مىكند . اين مطلب ، عين فرازى از عبارت حكيم سيد محمد حسين عقيلى مىباشد . « 4 » ز - مرض طولانى ، ديگر امر مضعف طبيعت است ؛ چنانچه عقيلى مىگويد : « مجاهدهء پىدرپى طبيعت با امراض ، طبيعت را ضعيف مىكند . » « 5 »

--> ( 1 ) . خلاصة الحكمة ، ص 535 - 536 . ( 2 ) . قانون ، چاپ دار الصادر ، ج 1 ، صص 85 و 86 . ( 3 ) . خلاصة الحكمة ، ص 1275 . ( 4 ) . خلاصة الحكمة ، چاپ سنگى ، ص 862 كامپيوترى . ( 5 ) . همان ، ص 320 .