ب - افراط در جماع ، امر دوّمى است كه طبيعت را شديدا ضعيف مىكند ؛ چنانچه عقيلى مىگويد : « اكثار جماع ، زور بر طبيعت آوردن و اخلاط صالحهء قابليت جزو بدن شدن را دفع نمودن و ارواح و قوا را تحليل دادن است » . « 1 » البته اين امر ، مخصوص افراط در جماع نيست بلكه افراط در هر نوع استفراغ بدنى باعث ضعف طبيعت است . تفصيل اين مطلب را در مباحث آينده پيگير خواهيم بود . ج - خوابيدن در روز ، سومين عامل مضعف طبيعت است ؛ عقيلى مىگويد : « خواب در روز ، باعث بد حالى طبيعت مىگردد » . « 2 » د - پرخورى ، موجب ضعف طبيعت و اخلال در آن و مرض مىشود ؛ جرجانى در اين باره مىگويد : « بقراط مىگويد : الرسوب ما يفوت الطبيعة احالته ؛ يعنى رسوب ، فضله‌اى است كه طبيعت به پزانيدن آن نرسيده است . و اين از بهر آن گفت كه هرگاه غذا به كميت و كيفيت معتدل باشد ، طبيعت آن را هضم كند و هرگاه به كميّت زيادت شود يا كيفيت آن بر طبيعت غالب شود ، طبيعت از هضم و پزانيدن آن بازماند و سبب بيمارى گردد » . « 3 » عقيلى نيز در اين‌باره مىنويسد : « بسيارى تناول غذا در حميّات ، باعث ازدياد كرب و اضطراب طبيعت مىگردد و به جهت حرارت طبخ غذا و كثرت وصول بخار آن به قلب و ساير اعضاء » . « 4 » و در جاى ديگر مىگويد : « چهارم : كثرت تناول غذا به حدّى كه طبيعت از هضم و نضج و تحليل و دفع فضول آن عاجز آيد و بدان سبب ، ابخره رطبه بسيار در بدن توليد يابند و باعث وهن و سستى قوّهء حرارت و انغمار آن تحت ماده گردند ؛ زيرا كه هرگاه غذا بسيار خورده شود و در بدن حرارت باشد ، خون بسيار از آن توليد مىيابد و آن ، رطب است

--> ( 1 ) . همان ، ص 522 كامپيوترى . ( 2 ) . همان ، ص 495 كامپيوترى . ( 3 ) . أغراض الطبيّه ، افست از چاپ سنگى ، ص 147 . ( 4 ) . خلاصة الحكمة ، ص ؟ ؟ ؟