عادى ولى در صورت ضعف آن نبايد ديگر به عنوان مخرج مورد استفاده قرار گيرد ] دارد » . « 1 » همچنين در ضرورت تبعيت از قانون « تدريج » - يعنى قانون نهم از قوانين عملكرد طبيعت - نفيس بن عوض كرمانى چنين مىگويد : « شايسته است كه ماده [ در تب ربع ] را با انضاج براى دفع آماده كنند و سپس به ملايمت به استفراغ بپردازند و اين عمل را به دفعات متعدد و آرام انجام دهند . و بايد اسهال را يك روز قبل از روز نوبت انجام دهند تا توان طبيعت برگردد و يك روز را طبيعت استراحت نموده باشد تا بتواند زحمات و آثار سنگين مسهل را پذيرا شود و از آزار آن ضعيف نشود » . « 2 » ارزانى در طب اكبرى اين قانون را چنين بيان مىكند : « طريق شكافتن خراج و ديگر اورام : بايد دانست كه آماس تا نيك پخته نشود شكاف نبايد كرد و بهترين محل شكاف آنجاست كه نرم‌تر و بلندتر و پايين‌تر بود و منفعت هر واحد گفته آيد . امّا نفع ورم نرم‌تر آن است كه شكاف اين‌چنين موضع آسان‌تر بود و الم كمتر دهد و زودتر التحام پذيرد . و فايده بلندتر آن است كه بلندى موضعى از مواضع ورم نشان آن باشد كه طبيعت ماده را از اين محل دفع كردن مىخواهد پس تكلّف در اينجا بر حسب اقتضاء طبيعت بود و ملاك امر در جميع امور ، موافقت طبع است . و سود وقوع شقّ در محل پايين‌تر آن است كه مده بنفسها به غير اماله و فشردن برون آيد بتمامه و اين سهل و بىخوف باشد . » و در جاى ديگر مىگويد : « قسم اول : آنكه سوء مزاج بارد مكثف غير مفرط فم معده را افتد : آن را جمع و منقبض سازد و قوّت دهد پس اشتها در حركت آيد چنانچه عارض مىشود از مصّ عروق عند انصباب سودا بر وى ؛ زيرا كه هر واحد ، باعث قبض و تكثيف و تقويت فم معده مىگردد و اشتها همين است ؛ ليكن آنچه از تقاضاى طبيعت است - چنانچه بالا در نقصان شهوت طعام گفته شد - محمود است و جز آن مذموم » . و باز همو مىگويد : « بايد دانست كه هرگاه بثور نمودار شود ، بايد كه تن مريض به جامه‌اى گرم و نرم بپوشند و هواى خانه معتدل سازند تا مسام

--> ( 1 ) . قانون ، چاپ دار الصادر ، ج 1 ، ص 193 . ( 2 ) . شرح اسباب و علامات ، چاپ سنگى ، ص 351 .