حسين مير حيدر
27
معارف گياهى ( فارسى )
درختچهاى است با خارهاى زرد رنگ و برگهاى آن داراى 6 - 5 جفت برگچه نيزهاى است . اين گون اولين بار در ارتفاعات پرّو كرمانشاه ديده شده است و نام آن از اين محل ناشى مىشود . در ارتفاعات زاگروس و ارتفاعات البرز و درّه كرج انتشار دارد . از اين گون كتيراى زرد استخراج مىشود . 11 . A . florulentus Boiss . Hausskn . . درختچهاى است كه در ارتفاعات كهكيلويه و در فريدن و چهارمحال انتشار دارد و برگهاى آن داراى 10 - 8 جفت برگچه بيضى و نوكتيز است . 12 . A . verus Oliv . كه در كرمانشاه ، همدان ، اورامان و شاهو انتشار دارد . 13 . A . gummifer Labill . در كردستان و همچنين در سوريه ، لبنان و ارمنستان انتشار دارد . بوتهاى است چوبى كه بلندى آن تا 5 / 0 متر مىشود . ساقه گياه خاردار ، گلها زرد رنگ و ميوهء آن نيام است كه در آن يك عدد دانه قرار دارد . 14 . A . sarcocolla Dymock از شناسايى اين گون در گزارشهاى گياهشناسان ايران ذكر نشده ولى در گزارش گياهشناسان هندى آن را بومى ايران مىدانند . 15 . A . p seudoparrowianus Sirj . Rech . شبيه گون زرد است . نام محلى آن در دامنههاى البرز « شلال » است . و دهها گونهء ديگر در نواحى جنوب شرقى ايران در بلوچستان ، بين شهداد ، كرمان ، ارتفاعات الوند ، ارتفاعات ييلاقات مازندران ، كوه رادكان ، اطراف سمنان ، بين نيشابور و مشهد ، استان فارس و حوالى لار و . . . مىرويند . علاوه بر گونههاى درختچهاى فوق چندين گونهگون علفى نيز در آذربايجان و ساير نقاط ايران مىرويند كه از نظر كتيرا قابل توجه نيستند . بين گونههاى فوق تعدادى از نظر توليد محصول كتيرا بيشتر از سايرين قابل توجه هستند ، از آن جمله : A . verus ، A . gossypinus و A . gummifer از نظر كتيراى سفيد و A . parrowianus و چند گونهء ديگر از جمله A . creticus Lamk كه در ايران ديده نشده است و همچنين A . p seudoparrowianus از نظر كتيراى زرد . مشخصات صمغ كتيرا كتيرا صمغى است كه از ساقهء گون گرفته مىشود . اين صمغ خودبخود و يا معمولا بر اثر شكافى كه به ساقهء گون وارد مىشود جارى مىگردد و پس از مدت كوتاهى خشك مىشود كه آن را جمعآورى كرده و به دو صورت عمده در بازار عرضه