حسين مير حيدر

334

معارف گياهى ( فارسى )

بارهنگ در اطراف تهران ، رى ، كرج و در گيلان در لاهيجان ، در آذربايجان در تبريز ، سراب ، سهند ، و در كردستان ، خراسان ، اصفهان ، بلوچستان ديده مىشود . اين گونه بارهنگ در اروپا ، شمال افريقا ، امريكاى شمالى و هند انتشار دارد . چندگونه از خانوادهء بارهنگ در ايران مىرويند كه از نظر خواص دارويى بسيار مشابه بارهنگ هستند . نامهاى علمى آنها عبارت است از : 1 . Plantago lanceolata L . . اين‌گونه در كتب طب سنتى با نام « لسان الحمل صغير » ذكر مىشود . و فارسى آن « بارهنگ نيزه‌اى » است . به فرانسوى Plantain lanceole و Herbe cinq coutures و Oreille de Lievre گفته مىشود . اين گياه چندساله است و بدون ساقه مىباشد . برگهاى آن دراز نيزه‌اى نوك‌تيز كه داراى 5 - 3 رگبرگ مشخص است . ميوهء آن به شكل كپسول و كمى دراز است كه در آن 2 دانه قرار دارد . دانه‌ها كمى دراز ، و ليز است و در طرف داخل دانه داراى شيارى مىباشد . اين گياه در ايران در منطقهء تهران ، كرج ، شميرانات و در گيلان در رشت ، لاهيجان ، و در ساحل آستارا و در آذربايجان در تبريز در كنار شهرها و در اطراف اردبيل ، خوى و در خراسان در مناطق مرزى حريرود و در اراك و تفرش ، لرستان ، خرم‌آباد ، ملاير ، مسجدسليمان ، شيراز ، كرمان ، بلوچستان ، زابل و سيستان ديده مىشود در اروپا و همچنين در هند نيز انتشار دارد . 2 . Plantago media L . كه به فرانسوى Plantain moyen گفته مىشود . گياهى است چندساله بدون ساقه برگها همه از ريشه خارج شده‌اند و در هر دو سطح پوشيده از كرك ، تخم‌مرغى و داراى 9 - 5 رگبرگ مشخص هستند . اين گياه در آذربايجان و اطراف رشت مىرويد . دو گونهء فوق از نظر خواص خيلى شبيه بارهنگ رسمى و از نظر شكل بوته نيز با كمى اختلالات مشابه مىباشند . گونهء ديگرى از گياهان اين خانواده كه از نظر خواص مشابه بارهنگ است ولى از نظر شكل كمى متفاوت است به نام Plantago coronopus L . مىباشد . به فرانسوى Pied de corbeau و Plantain corne de cerf و به انگليسى Crow foot و Hart's horn گفته مىشود . اين‌گونه در كتب طب سنتى با نام « اوذينه » آمده است . گياهى است يك ساله و دو ساله و در برخى مناطق چندساله بدون ساقه و كم‌وبيش پوشيده از كرك . برگها دراز ، مثلثى ، با بريدگى كه همه از ناحيهء يقه ريشه بيرون