حسين مير حيدر
329
معارف گياهى ( فارسى )
بهترين خاك براى زنبق خاكهاى سبك و زهكشدار و آفتابگير است . به آبيارى سنگين احتياج ندارد و فقط در مواقع خشكى لازم است كه آبيارى شود . در مورد زنبقهاى پيازدار بايد پياز آنها ابتدا در خزانه كاشته شود و پس از آن به محل اصلى منتقل گردد . برداشت ساقهء زيرزمينى زنبق براى مقاصد دارويى : آنها را پس از خاتمهء گل دادن ، در مردادماه ، از خاك خارج كرده و كاملا تميز كرده و ريشكهاى آنها را قطع مىكنند و مىتراشند و با استفاده از آفتاب يا در گرمخانه مخصوص خشك و آماده براى مصارف درمانى مىكنند . ساقهء زيرزمينى خشك زنبق به صورت قطعاتى به طول 15 - 5 سانتىمتر و عرض بهطور متوسط 4 - 3 سانتىمتر با نام ايرسا يا ايريسا در بازار عرضه مىشود . اين قطعات سطح ناصاف و باگره دارد ، رنگ تراشيده شده و تميز آن سفيد و داراى بوى بنفشه و طعم نشاستهاى كمى تند است . تركيبات شيميايى برگهاى گونهء I . germanica داراى مقدار زيادى ويتامين C است ( در حدود 600 ميلىگرم در هر 1000 گرم برگ تازه ) و براى رفع عوارض بيمارىهاى ناشى از كمى ويتامين C مؤثر است . در برگهاى اينگونه مواد بتا - كاروتن « 1 » و كمى نيز آلفا - كاروتن يافت مىشود [ S . G . I . M . P ] . در ساقه زيرزمينى اسانسى با بوى بنفشه وجود دارد . در گزارش ديگرى آمده است كه در ساقهء زيرزمينى زنبق يعنى در ايرسا مقدارى تانن ، و نشاسته و گلوكوزيدى به نام ايريدين « 2 » يافت مىشود و بعلاوه در حدود 2 / 0 - 1 / 0 درصد اسانس روغنى فرّار دارد كه اسانس آن شامل ميريستيك اسيد و اولئيك اسيد و اترهاى متيليك و همچنين يك مادهء معطّر با بوى بنفشه به نام ايرون مىباشد . چون ساقهء زيرزمينى تازهء بنفشه معمولا داراى بو و طعم نامطبوعى است لذا براى اسانسگيرى از ساقههاى زيرزمينى خشك كه بيش از يك سال از جمعآورى آنها گذشته باشد و بوى بنفشهء دلپذيرى مىدهد ، استفاده مىشود .
--> ( 1 ) . B ? - Carotene ( 2 ) . Iridin