حسين مير حيدر
328
معارف گياهى ( فارسى )
جريانهاى آب مىرويد ، داراى گلهاى قشنگ زرد است . برگهاى آن باريك و خيلى دراز و معمولا براى تزيين آبنماها بهطور پرورشى كاشته مىشود . اين زنبق داراى ساقهء زيرزمينى نسبتا ضخيم است كه مصرف دارويى دارد و نيروى مسهلى آن نيز از ساير گونهها بيشتر است . ايرساى غلط يا زنبق زرد در مناطق شمال ايران در قسمتهاى خيلى مرطوب بهطور خودرو مىرويد و گلهاى آن در ارديبهشت ظاهر مىشود . 4 . ايرساى بدبو ، به فرانسوى Iris fetide و Iris gigot گويند . نام علمى آن Iris foetidissima L . مىباشد . جزء زنبقهاى بدون مو و ريشك است ولى داراى ساقهء زيرزمينى است . گلهاى آبى خاكسترى و برگهاى آن داراى دوام زياد و تقريبا ناخزان است و در اثر مالش بوى سير از آن استشمام مىشود و ميوهء آن قرمز رنگ است . تكثير زنبقهاى فوق كه همه داراى ساقهء زيرزمينى هستند ، بسادگى با كاشت قسمتى از ساقهء زيرزمينى آنها در پاييز يا بهار انجام مىشود . زنبقهاى ارقام ديگرى هستند كه به جاى ساقهء زيرزمينى پياز دارند نظير Iris persica يا زنبق ايرانى كه واريتههاى متنوعى از آن در ايران مىرويد و اغلب داراى گلهاى آبى است و زنبق هندى به نام Iris ensata Thunb . كه در هند در مناطق غربى هيماليا در ارتفاعات 3000 - 1500 متر از سطح دريا ديده مىشود و در ايران تا به حال شناسايى نشده است . اين زنبق را به هندى « ايريسا » و « سوسن » نامند و شايد ريشهء آن از هند به ايران وارد مىشده و همان است كه در كتب طب سنتى « سوسن » نيز نامبرده مىشود . زنبقهاى پيازدار را در خزانه مىكارند و در موقع گل دادن به باغچه منتقل مىكنند . اين كار معمولا در پاييز انجام مىگيرد . مراقبتهاى كاشت و برداشت ايرسا زنبقها طالب آب و هواى معتدل هستند و انواع كوهى ، دشتى و پرورشى دارند . در اغلب مناطق نيمكرهء شمالى دنيا مىرويند و به سبب گلهاى زيبايى كه دارند اغلب پرورش داده مىشوند . تكثير زنبقهاى با ساقه زيرزمينى از طريق كاشت قسمتى از ساقهء زيرزمينى و حجيم آنها انجام مىشود . به اين ترتيب كه در اوايل بهار ساقهء زيرزمينى را تقسيم كرده و قسمتى از آن را بهطور افقى مىكارند ، در موقع كاشت لزومى ندارد كه زياد عميق كاشته شود و فقط كافى است كه يك قشر نازك خاك روى آن را بگيرد . خاك بايد خوب شخم خورده و كود حيوانى كافى داده شود و