حسين مير حيدر

225

معارف گياهى ( فارسى )

از نظر طبيعت حكماى طب سنتى هر دو گونه ياد شده را شبيه يكديگر و گرم و خشك مىدانند . پرزها و تارهاى گزنه مجوف هستند و با غده‌اى در گياه در ارتباط مىباشد كه ترشحات غدّه از طريق مجراى تارها و پرزها در تماس با پوست بدن انسان داخل پوست شده ، موجب تحريك و خارش و سوزش و قرمز شدن پوست مىشود و در برخى موارد پوست را زخم مىكند . از نظر خواص گزنه‌ها به صورتهاى مختلف داخلى و خارجى مصرف مىشوند . گزنه معرّق ، مدّر و قاعده‌آور است و براى ازدياد ترشح ادرار و عادت ماهيانه و شير و عرق نافع است . براى نرم كردن ورمهاى سفت در استعمال خارجى به كار مىرود . نيروى جنسى را زياد مىكند ، سينه ، ريه و معده را از اخلاط پاك مىكند . دهانهء رحم و گرفتگىهاى كبد را باز مىكند . در علاج بيمارى قند و بند آوردن خونروى مؤثر است . شيرهء گياه و جوشاندهء گياه مقدار قند در ادرار بيماران قند را كاهش مىدهد . براى اين كار اگر جوشاندهء 30 گرم برگ گزنهء خرد شده در 200 گرم آب تهيه و 4 - 3 بار در شبانه‌روز خورده شود يعنى هربار 3 / 1 يا 4 / 1 جوشانده خورده شود آثار بسيار نافعى براى كاهش قند ادرار دارد . خوردن دم‌كردهء برگ گزنه با ماء الشعير ( منظور از ماء الشعير جوشاندهء جو است به اين ترتيب كه مقدارى جو را در 20 برابر وزن خود آب بريزند و آن‌قدر جوش دهند كه 5 / 2 آن بماند و صاف كنند ) . براى بيمارىهاى سينه ، مانند تنگى نفس ، انتصاب نفس و پاك كردن سينه از اخلاط لزج و غليظ نافع است . ( منظور از انتصاب نفس بيمارى است كه انسان نمىتواند به راحتى نفس بكشد ، مگر آنكه راست به خط مستقيم بنشيند و گردن را راست نگهدارد و سر را بالا بگيرد تا نفس بيرون آيد . ) گذاردن برگ تازهء كوبيدهء آن در بينى خونريزى را قطع مىكند و اگر 2 گرم برگ كوبيدهء گزنه با 2 گرم مرمكى مخلوط و شياف شود ، بسيار قاعده‌آور است . ضماد برگ تازهء آن براى بند آوردن خونروى از بينى ، برآمدگى رحم ، تحليل آبسه ، دمل و سر باز كردن دمل و قطع زگيل نافع است بخصوص اگر ضماد با عسل مخلوط شده باشد ، اثرش بيشتر است و در ضمن براى رفع پيچيدگىهاى عصب نيز مفيد است . اگر ضماد برگ تازهء آن با نمك تهيه شود براى گذاردن در محل زخم گزش سگ هار به عنوان كارهاى مقدماتى قبل از رسيدن به پزشك مفيد است . ضماد پختهء آن با روغن زيتون براى رفع ورم بناگوش نافع است . ضماد خاكستر آن با نمك براى التيام زخمها مفيد است . ريشهء آن با ماء الشعير براى پاك كردن سينه و ريه و تخم آن براى قطع