حسين مير حيدر
146
معارف گياهى ( فارسى )
P . acuminata Boiss . B . h . و P . integerrima Stew . ex Brandis مىباشد . مشخصات درختى است كوچك به بلندى 7 - 3 متر ، پوست آن صاف برگهاى آن شانهاى فرد با دمبرگ . هر برگ مركب از 3 - 1 برگچه تخممرغى است كه ابعاد آن 10 - 3 * 7 - 5 / 1 سانتىمتر است . ميوهء آن شبيه پسته ولى گرد ، كروى ، كمى فشرده و نوكدار است كه قطر آن در حدود 5 / 0 سانتىمتر است . اين درخت در شمال سوريه ، شمال عراق ، افغانستان تا پنجاب و كشمير انتشار دارد . در ايران در مناطق مختلف در ارتفاعات زاگروس تا بلوچستان مىرويد . در كردستان در تنگه ديناور ، كوه شاهو و اشتران كوه ، در غرب در قصر شيرين ، مهران ، پشتكوه و بيستون ، در لرستان در خرمآباد و شهبازان ، در خوزستان در دوگنبدان و انديمشك ، در فارس در كازرون ، كتل كمارج و نيريز ، در كرمان در حاجىآباد ، باغين و راه شهداد ، در جيرفت در سبزواران ، در بلوچستان در سرباز ، ايرانشهر ، كارواندر ، خاش ، زاهدان و كوه بمپشت ، در سيستان در كوه ملكسياه ، در خراسان در بيرجند و قائن و در آخر در حوالى يزد ديده مىشود . براى گرفتن قندرون در فصل گرما به تنهء درخت زخم مىزنند و شيرهء درخت از محل شكاف خارج مىشود . اين شيرهء درخت كه در ابتدا حالت ميعان و خميرى دارد خيلى شبيه تربانتين ونيز است . در كردستان چون شيرهاى كه خارج مىشود با خاك و خاشاك مخلوط مىشود و پس از جمعآورى كثيف است ، آن را « سقز تلخ » گويند و براى عرضه به بازار و تهيه قندرون تميز آن را در آب مىپزند و تصفيه مىكنند و به نام قندرون به بازار عرضه مىنمايند . از اين سقز نيز كه نوعى رزين روغنى است پس از گرفتن اسانس كلوفان تهيه مىشود كه شرح آن با تفصيل در بخش تربانتين خواهد آمد . تركيبات شيميايى سقزى كه از اين درخت حاصل مىشود ، رزين روغنى « 1 » است و داراى اسانس روغنى فرّار و تركيباتى شبيه تربانتين ونيز است . در گالهاى اين درخت 3 / 1 درصد
--> ( 1 ) . Oleoresin