حسين مير حيدر
75
معارف گياهى ( فارسى )
آشفتگى و قى خصوصا قى صفراوى مفيد است . مضر ريه و سرفه است . مقدار خوراك از رب آن تا 80 گرم مىباشد . رب به شيرين نيز نظير رب به ترش است . شكوفهء تازهء به معتدل است ، درد سر و غليان حرارت را تسكين مىدهد و مقوى دل و دماغ و معده است و مرباى شكوفهء به براى تقويت سينه ، دل و آلات داخل شكم و خفقان گرم نافع است . ضماد گوشت ميوه و برگ درخت به براى ورمهاى گرم چشم مفيد است . پرزى كه روى پوست ميوه است ، بسيار قابض و براى حلق و صدا مضر مىباشد . گرد ميوهء خشكشدهء به براى بند آوردن خون جراحتها مفيد است . روغن به : براى تهيهء روغن به ابتدا به را كاملا پخته و فشرده و آب آن را مىگيرند و با دو برابر وزن آب گرفتهشده روغن زيتون جوش مىدهند آنقدر كه آب تبخير شود و فقط روغن بماند و بايد مراقبت شود كه روغن نسوزد . روغن به از نظر طبيعت سرد و تر و قابض است . براى زخمهاى دهان و سرگيجه و طنين در گوش مفيد است . خوردن آن براى سردرد گرم ، خونروى از سينه ، ورم كبد ، اسهال مزمن ، شكمروش گرم ، زخم رودهها و رفع سم حشرات گزنده مفيد است و تنقيه يا حقنهء با آن نيز همين اثر را دارد . بهدانه : از نظر طبيعت بيشتر سرد و تر است . لعاب بهدانه براى خشونت حلق ، سرفه گرم و خشك ، تسكين حرارت معده ، تبها ، سوزش زبان و دهان و خشكى زبان و دهان نافع است . صاحب ذخيرهء خوارزمى مىگويد كه بهدانه با وجود لعاب داشتن مضر معده نيست . ماليدن لعاب بهدانه به پوست براى تسكين و التيام سوختگى آتش ، آبجوش و معالجهء آفتابزدگى پوست نافع است و جويدن بهدانه براى رفع كندى دندانها و مغز آن در گرممزاجها براى تقويت نيروى جنسى مفيد است و براى سل و اعضاى تنفسى ، سرفه ، گرفتگى آواز و زخم رودهها نافع است . مقدار خوراك از دانه تا 10 گرم و از لعاب آن تا 50 گرم است . بهدانه معده را سست و ضعيف مىكند از اين نظر بايد گرممزاجها با شكر و سردمزاجها با رازيانه بخورند . جانشين بهدانه اسفرزه است . روش مقشر نمودن بهدانه آن است كه ابتدا لعاب آن را بگيرند و تخم لعاب گرفته را در پارچهء كرباسى بسته با فشار بمالند تا پوست آن جدا گردد .