پس از مراجعت از كانادا ، سخنرانى علميى در سالن فردوسى دانشكدهء ادبيات و علوم انسانى دانشگاه تهران ، تحت عنوان « مقام علمى و فلسفى محمد بن زكرياى رازى » ايراد كرد ( نهمين گفتار از مجموعهء حاضر ) كه در سال 1368 ، در مجموعهء سخنرانيهاى آن دانشكده كه جلسات آن ماهى يك‌بار مرتبا برگزار مىشد ، به وسيلهء كتابفروشى دهخدا چاپ و منتشر شد . در همين اوقات ، مطالبى را كه طى سه سال اقامت در كانادا ، دربارهء محمد بن زكرياى رازى فراهم آورده بودم به صورت كتابى به نام فيلسوف رى محمد بن زكرياى رازى منظم و مرتب ساختم كه دربردارندهء بسيارى از مطالب فلسفى و پزشكى در قرون اوليهء اسلامى ، خاصه زمان رازى ، است . اين كتاب كه تأليف درجهء اول سال 1349 و برندهء جايزهء سال شناخته شد و به چاپ سوم هم رسيد ، مورد پسند دانشمندان داخلى و خارجى قرار گرفت و مقالات متعددى دربارهء آن نگاشته شد ؛ از جمله ، پروفسور جورج و جدا « 4 » در مجلهء آسيايى پاريس 1971 دربارهء آن نوشت كه « تاكنون ، دربارهء رازى كتابى مانند اين كتاب نوشته نشده است . » براى تحليل و بررسى كتابهاى رازى ناچار بودم كه آثار جالينوس ، به‌ويژه آن آثارى را كه رازى از آنها متأثر بود ، مطالعه و بررسى كنم . ازاين‌رو ، كهن‌ترين فهرست تفصيلى را كه در تمدن اسلامى نوشته شده است به زبان فارسى ترجمه كردم ؛ يعنى ، رسالهء حنين بن اسحاق به على بن يحيى را كه در آن از يك‌صد و بيست و نه كتاب جالينوس كه به وسيلهء او و همكارانش از يونانى يا سريانى به عربى ترجمه شده است نام مىبرد . نخستين‌بار ، بخشى از آن در مجلهء معارف اسلامى ، شمارهء 12 فروردين 1350 منتشر شد و سپس ، ترجمهء همهء رساله در كتاب بيست گفتار در مباحث علمى و فلسفى و كلامى و فرق اسلامى آورده شد كه در سال 1355 ، به وسيلهء مؤسسهء مطالعات اسلامى انتشار يافت ( چهارمين گفتار از مجموعهء حاضر ) . بعدها ، نويسنده محتواى اين رساله را تجزيه و تحليل كرد و طى سخنرانيى تحت عنوان « ترجمه و نقل علوم بيگانگان در زمان حضرت امام رضا عليه السلام » ، در دومين كنگرهء حضرت امام رضا ( ع ) كه در سال 1365 در مشهد برگزار شد ، به اهل علم عرضه كرد . اين مقاله نخست ، در مجموعهء سخنرانيهاى آن كنگره و سپس ، در دومين بيست گفتار در مباحث ادبى و تاريخى و فلسفى و كلامى و تاريخ علوم اسلامى ، در سال 1368 ، به وسيلهء

--> ( 4 ) . George Vajda