مارسل لاوابر ( مترجم : امامى ، فصيحى )
42
رايحه درمانى « دانش كاربرد اسانس ها ، براى دستيابى به بهداشت و تندرستى » ( فارسى )
بحرانى چه روشى است ؟ ماده به 3 حالت متفاوت گاز ، جامد ، مايع وجود دارد . هريك از مواد با توجه به دما و فشار ، داراى يكى از 3 حالت مزبور است . به علاوه برخى از آنها در حالت فوق بحرانى نيز يافت مىگردند كه نه مايع و نه گاز مىباشند ولى ويژگىهايى مشابه هر 2 را دارند ، يعنى به راحتى گاز پراكنده شده ( به عبارت ديگر تقريبا به طور آنى ) و داراى ويژگىهاى يك حلّال هستند . اغلب مواد در صورت پايين بودن فشار ، به شكل گاز وجود دارند و با افزايش فشار به مايع تبديل مىشوند ( براى مواد سنگين شرايط فشار مىبايست نزديك به خلاء باشد ) . با اين وجود در مورد برخى از مواد ، اگر دما بيش از درجه حرارت فوق بحرانى آنها باشد مايع نمىشوند ، در عوض هنگامى كه فشار بيش از فشار فوق بحرانى شود ، به مايع مبدّل مىگردند . دى اكسيد كربن ( گاز طبيعى بىاثر حاصل از بازدم ) ، مىتواند تحت شرايطى به غلظت فوق بحرانى برسد . مهّمتر آنكه دماى فوق بحرانى مناسب براى آن 33 درجه سانتىگراد ( كمى بيش از دماى اطاق ) مىباشد . دى اكسيد كربن فوق بحرانى ، حلّال بسيار خوبى براى مواد معطّر و عطرها است . مزيت آن هم اين است كه تمام واكنشها در دماى پايين رخ مىدهد و بنابراين حرارت روى عطرها تأثير نامطلوب ندارد . عمل استخراج تقريبا آنى ( حدود چند دقيقه ) و كامل مىباشد و چون حلّال حقيقتا بىاثر است ، بنابراين هيچگونه واكنش شيميايى بين حلّال و مواد معطّر انجام نمىگيرد . در مقام مقايسه ، تقطير با بخار نيازمند 1 تا 48 ساعت زمان مىباشد و عمل مزبور موجب تهنشين شدن اسانسها شده و بسيارى از مواد طى اين فرآيند ، اكسيد و هيدروليز مىگردند . بر خلاف روش رايج استخراج با حلّال [ براى اسانسها ، دردها ( concrete ) و اولئورزينها ] ، در اين روش مىتوان با افزايش فشار ، به سادگى حلّال را كلا حذف نمود . تمام فرآيند در فضايى بسته رخ مىدهد كه بدان معنا است كه بيشتر مواد فرّار و بىدوام سازنده عطر را مىتوان جمعآورى كرد . بنابراين فرآورده نهايى به قدرى قابل حصول است كه هر فرد قادر به تهيه اسانسهاى معطّر گياهى مىباشد . با روش استخراج به وسيله دى اكسيد كربن فوق بحرانى ، روياى رايحهدرمانها به حقيقت مىپيوندد ، ولى متأسفانه فشار فوق بحرانى دى اكسيد كربن بيش از 200 اتمسفر ( 200 برابر فشار معمول جوّ ) بوده و بنابراين جهت اين كار دستگاه تقطيرى بسيار سنگين و گرانبها از جنس پولاد ضد زنگ مورد نياز است .