ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )

16

قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )

زمان حاضر از سال اوّل تا سال آخر پزشكى يكى از كتاب‌هاى كلّيّات حتما جزء كتب درسى بوده است و لذا قانونچه و موجز القانون و نفيسى و آقسرائى و سديدى و در پايان ، كلّيّات قانون تدريس مىشد . پس از كسب مهارت در كلّيّات ، دانشجو در پزشكى شناخت و معرفت به دست مىآورد و تأثير اين كمبود را در ميان پزشكان عصر حاضر مىتوان به طور وضوح مشاهده كرد . دو شرح كامل قانون به عربى نوشته شده است . يكى از آنها شرح علاء الدّين قرشى ابن نفيس است . امتياز قرشى تنها در آن نيست كه افتخار نوشتن شرح قانون كامل را كسب كرده است ، بلكه او برعكس شارحان ديگر كه به فلسفه و موشكافىهاى لفظى زياد پرداخته‌اند ، در تشريح مسائل به جنبهء پزشكى بيشتر پرداخته است و در هيچ جا اين شيوهء پزشكى ناديده گرفته نشده . اغلب شارحان نتوانسته‌اند از مشاجرات لفظى و تركيب‌هاى نحوى پا فراتر بگذارند و فكر آنان در يافتن ضمير « فيه » و نسبت و عطف « عليه » مشغول بوده است ، آنان بابى از موشكافىهاى لفظى را باز كردند كه فهم قانون دشوارتر شد . با مطالعهء آن شرح‌ها قانون بيشتر يك كتاب فلسفى جلوه مىكند تا يك كتاب پزشكى . بسيارى از مباحث قانون فقط به خاطر اين دشوارىها و مسائل غير قابل حل تلقّى شد و به جاى سعى در فهم قانون از طريق خود قانون كوشيدند كه آن را به يارى اين‌گونه شرح‌هاى آخوندى و فلسفى بفهمند ، درحالىكه با مطالعهء مستقيم قانون مىتوان به آسانى راهنمايى به دست آورد . همين ويژگى است كه قرشى را در ميان شارحان قانون ممتاز مىسازد . او آزادانه با شيخ اختلاف نظر پيدا كرده است . او بىاندازه باهوش و نوگرا بود و از صفحه‌صفحهء كتاب‌هايش هوش و ذكاوت او پيداست . شرح كامل ديگر از على حسين گيلانى ، طبيب عهد اكبر است كه در همه جا دفاع و حمايت از شيخ را شيوهء خود ساخته و كوشيده است به ايراداتى كه بر او وارد كرده‌اند پاسخ دهد . در سرتاسر شرح ، دفاع از شيخ را دنبال كرده است و بويژه به ايراداتى پاسخ