ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )
91
قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )
نشده است . در كتابخانهء دار العلوم ديوبند دو جلد حجيم آن محفوظ است و در سرمايهء قديم علم تشريح از نظر حجم و ضخامت اين دو جلد برترى دارد . روى اين دو جلد شرح محمود بن مسعود شيرازى نوشته شده است . در نگاه اوّل انسان گمان مىكند كه شرح شارح معروف قانون ( قطب الدّين ) محمود بن مسعود شيرازى ( متوفّى 710 ه . / 1310 م . ) است ، امّا پس از مطالعهء شرح اين اشتباه زايل مىشود . شارح در جلد اوّل ، سال تكميل آن را دوشنبه 26 شعبان 973 ه . / 1566 م . نوشته است و در جلد دوم ، تاريخ اتمام آن 6 محرّم 974 ه . / 1566 م . تحرير يافته است ، درحالىكه شرح قطب الدّين شيرازى در 710 ه . / 1310 م . تأليف شده و لذا بين اين دو حدودا دويست و پنجاه سال فاصله است . هر دو جلد اين شرح در كتابخانهء رضا نيز موجود است . اهمّيّت نسخهء رامپور در اين است كه فقط يازده سال پس از تأليف شرح در 984 ه . / 1576 م . كتابت شده است كه زمان حيات شارح است . آن را عبد اللّه بن حافظ على مشهدى براى ابو القاسم فتح اللّه حسينى استنساخ كرده است ، و امضاى او در نسخه موجود است . عماد الدّين قانونچه را نيز شرح كرده است و اين شرح نادر است . نسخههاى خطّى آن در كتابخانهء رضاى رامپور و كتابخانهء مولانا آزاد در عليگره موجود است . از كتابهاى ديگر او رسالهء افيون ، رسالهء آتشك ، رسالهء اطريلال ، رسالهء فادزهر معدنى ، رسالهء چوب چينى ، رسالهء ياقوتى ، رساله در باب قلع آثار ، رساله در باب سموم ، رساله امراض در صبيان ، صحيفة الشفاء ، المركبات الشاهية و رسالهء ينبوع فى الطب و غيره است . 2 1 داود انطاكى مختصر القانون و شرح قانون ( منظوم ) شيخ داود بن عمر انطاكى به خاطر كتاب بسيار مشهور ادويهء مفردهء خود تذكرهء اولو الالباب در جهان طبّ مقامى و الا دارد . در مجموعهء عربى مفردات كتابى معتبر تلقّى