ب - مزاج نامعتدل مركّب : مزاج به دو تا از كيفيات متضاد گرايش بيشترى پيدا مىكند . انواع اين مزاج عبارتند از : مزاج گرم و خشك ، مزاج گرم و تر ، مزاج سرد و خشك و مزاج سرد و تر . پس در كل نه نوع مزاج وجود دارد : هشت نوع مزاج نامعتدل و يك نوع مزاج معتدل . در اين قسمت ذكر چند نكته ضرورى به نظر مىرسد : مزاج معتدل به‌معناى واقعى و به‌گونه‌اى كه در تعريف مزاج معتدل آمده است ، وجود خارجى ندارد « 1 » . در طب سنتى مزاج معتدل را مزاجى مىدانند كه در آن اركان ، از لحاظ نوع و مقدار به صورتى در بدن يا اندام تقسيم شده باشند كه فرد به آن نيازمند است و او را در وضعيت سلامت قرار مىدهد و آن را " مزاج معتدل فرضى " مىنامند . به عبارت ديگر مزاج معتدل را مزاجى مىدانند كه در محدوده‌اى بين افراط و تفريط قرار داشته باشد . به همين خاطر اندام‌ها داراى اعتدال مزاج ويژه خود مىباشند . اين نوع مزاج با توان و تحمّل آن اندام سازگار و با عملكردش متناسب است . براى مثال ، مزاج استخوان وقتى معتدل است كه خشكى آن بيشتر باشد ، يا مغز در حالتى اعتدال دارد كه رطوبت بيشترى داشته باشد . به همين ترتيب اعتدال قلب در حالتى است كه از حرارت بهره زيادى ببرد و عصب موقعى در حالت اعتدال است كه نصيب زيادى از سردى ببرد . با توجه به نكات فوق اندام‌ها را براساس نوع مزاجشان به صورت زير تقسيم‌بندى كرده‌اند : اندام‌هاى داراى مزاج گرم به ترتيب اولويت : روان ، خون ، جگر ، گوشت ، ماهيچه ، طحال ، كليه . . .

--> ( 1 ) - منظور مزاجى با نسبت‌ها و مقادير برابر از كيفيات متضاد است .