آموزش همگانى علوم فراهم شد . بدين‌سان دوره‌ى اول تمدن و طب ايرانى - اسلامى ، به نام " عصر ترجمه " آغاز شد و براى نخستين‌بار در اواخر سده‌ى اوّل هجرى ، ماسرجيس « 1 » يك كتاب طبى را از زبان سريانى به عربى ترجمه كرد . با انقراض حكومت نژادگراى اموى و تأسيس بغداد در اواسط قرن دوم هجرى ، حكومت نيز با نهضت ترجمه همراه شد و با دعوت از جرجيس بن بختيشوع ، رييس بيمارستان جندىشاپور به بغداد ، اولين ارتباط رسمى با دانشگاه جندىشاپور صورت گرفت . جرجيس آثار طبى چندى را به عربى ترجمه كرد و به همراه پدرش ، يكى از بنيانگذاران انتقال علوم يونانى به زبان عربى شد . در زمان هارون دو بيمارستان بزرگ در بغداد تأسيس شد و پزشكان از جندىشاپور و ساير نقاط و حتّى هند به اين مركز دعوت شدند و به ترجمه آثار يونانى ، سريانى ، هندى و پهلوى به عربى مشغول شدند . عصر ترجمه در دوره خلافت مأمون ( 218 - 198 هجرى قمرى ) به اوج خود رسيد . مأمون كليه‌ى آثار و متون علمى يونان را از امپراتور روم درخواست كرد . همچنين عدّه‌اى را براى جمع‌آورى كتب علمى به آسياى صغير ، قبرس و صقليه ( سيسيل ) فرستاد . وى پس از فراهم نمودن آن كتب در سال 215 هجرى قمرى ( 830 ميلادى ) ، مؤسسه‌ى " بيت الحكمه " را بنيان نهاد و بدين‌وسيله جمع زيادى از مترجمان و نويسندگان را گرد هم آورد . در اثر اين تحوّلات ، كم‌كم بغداد به‌عنوان يك مركز مهم علمى و طبى ، جايگزين دانشگاه و بيمارستان جندىشاپور گرديد .

--> ( 1 ) - طبيب سريانىنژاد قرن اوّل هجرى