3 . سختى جسد : « 1 » عضلات كه در ساعات نخست پس از مرگ ، دچار شل‌شدگى مىشوند ، ميان 4 - 6 ساعت ، پس از مرگ سخت مىشوند كه مىتواند تا 12 ساعت به طول انجامد . سخت شدن عضلات ، از پلك‌ها آغاز مىشود ، سپس به همهء صورت سرايت كرده ، پس از فكّ پايين « 2 » به گردن رسيده ، سرانجام همهء بدن را فرا مىگيرد . اين روند در بيشتر موارد تا 36 ساعت پس از مرگ ادامه مىيابد . سختى جسد از نشانه‌هاى قطعى مرگ شمرده مىشود ، مگر در مواردى كه جسد به علت سرما منجمد شده باشد . 4 . گنديدگى جسد : « 3 » اين آخرين نشانهء مرگ طبيعى است . عمليات گنديدگى پس از مرگ ، از بافت‌هاى سلولى آغاز مىشود ؛ ولى آثار قابل مشاهدهء آن ميان 48 - 72 ساعت پس از مرگ ظاهر مىشود . اولين نشانهء قابل رؤيت گنديدگى ، تغيير رنگ پوست ناحيه قدامى شكم به قرمز مايل به سبز است . نشانه‌هاى مرگ مغزى « 4 » آنچه گذشت نشانه‌هاى مرگ حتمى بود ؛ ولى معمولا در مردگان مغزى به‌ويژه در ساعات اوليه ظاهر نمىشوند ؛ بنابراين ، براى تشخيص مرگ مغزى نمىتوان به دنبال اين نشانهء در بالين بيمار گشت ؛ ازاين‌رو ، براى تشخيص مرگ همهء مغز ، بايد مسير

--> - است ، تغيير رنگ پوستى حاصل‌شده و رنگ كبود مايل به بنفش در آن نقاط خودنمايى مىكند ( پزشكى قانونى ، ص 6 - 5 ) . ( 1 ) . Rigor Mortis . ( 2 ) . Inferior Maxilla . ( 3 ) . Decomposition Putrefaction . ( 4 ) . براى آگاهى بيشتر ر . ك : مجلّهء علمى پزشكى قانونى ، سال دوم ، شمارهء هشتم ، ص 52 ؛ باقر لاريجانى ، نگرشى جامع به پيوند اعضا ، ص 110 - 117 ، به نقل از : C . D Marsden Timothy J Fowler , Clinical Neurolog , Second Edition , 1998 , P . 103 L . P . Rowland , Merritt's , Textbook of Neurology 1995 , Ninth Edition , Ch : 1 - R . D Adams L . etal . Principles of Neurology - , Sixth Edition 1997 / I .