دادم مباد آن را بگيرد ، كه در چنين صورتى قطعه‌اى از آتش دوزخ را به او داده‌ام » . « 1 » يا بنا بر روايت زهرى فرمود : « . . . گاه مىشود كه برخى از شما از يك‌ديگر سخنورتريد و در نتيجه من گمان مىبرم كه راستگوى است و بدين‌ترتيب به سود او و بر حسب آنچه گفته است حكم مىكنم » . « 2 » داورىهاى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله در اين‌گونه مسائل بر ظاهر امر استوار و مستند به غلبهء گمان به‌واسطهء گواهى گواهان ، سوگند طرف‌هاى نزاع ، مراعات هم‌سويى با ظواهر و سازگارى با قراين بود و اگر خداوند مىخواست او را از نهفته‌هاى درون بندگان خود و آنچه آنان در دل دارند آگاه مىساخت ؛ اما او اين‌گونه امور را از او هم بسان ديگر بندگان پنهان بداشت . « 3 » دستهء سوم اين دسته دربردارندهء چيزهايى است كه جزو امور دنيوى و در شمار علوم محض يا علوم عملى است كه عبارتند از آنچه انسان براى به دست آوردن سودى مالى يا جسمى براى خود يا ديگران يا به هدف دور كردن زيانى مالى يا جانى از خود يا ديگران انجام مىدهد يا از رهگذر آن ، تدبيرى را در كار خويش يا كار همهء مسلمانان براى به دست آوردن مصلحت يا مصالحى يا جلوگيرى از مفسده يا مفاسدى به انجام مىرساند . گونه‌هاى زير همه در اين دسته جاى مىگيرند : گونهء نخست : امور طبّى ، يعنى آنچه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله دربارهء بدن خود يا ديگران انجام مىداد تا بيمارىاى را كه وجود دارد يا احتمال بروز آن هست از ميان ببرد . بنا بر آنچه در تاريخ و حديث آمده پيامبر صلّى اللّه عليه و إله براى حفظ سلامت يا دفع بيمارى گاه خود از داروهايى استفاده مىكرد و گاه نيز خوردنىها يا نوشيدنىهايى همچون شير و ادرار

--> ( 1 ) . حديث ام سلمه است كه پيشتر منابع آن از نظر گذشت - م . ( 2 ) . اين روايت زهرى است كه پيشتر منابع آن گذشت - م . ( 3 ) . الشفا بتعريف حقوق المصطفى ، ج 2 ، ص 114 و 115 .