مستندش تجربه بود از همين مقوله است . هم آنچه كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله بر سبيل عادت و نه از باب عبادت انجام داده از اين دست است . سرانجام ناظر به همين زمينه است حديث زيد بن ثابت آنجا كه جمعى به حضور وى رسيدند و به او گفتند : از احاديث پيامبر صلّى اللّه عليه و إله برايمان بگو ! گفت : من همسايهء پيامبر صلّى اللّه عليه و إله بودم . او چنين بود كه چون وحيى ، بر وى نازل مىشد دنبال من مىفرستاد و من وحى را براى او مىنوشتم . همچنين بود كه چون در حضور او از دنيا سخن به ميان مىآورديم با ما از آن سخن مىگفت ، چون از آخرت مىگفتيم با ما از آن ياد مىكرد ، و چون از غذايى سخن مىگفتيم با ما از آن سخن مىراند . اينها همه را من از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله برايتان به عنوان حديث نقل مىكنم . « 1 » سرانجام آخرين گواه را از سخن ابو زهره نقل مىكنيم كه به‌گونه‌اى همين تفكيك ميان تشريع و غير تشريع را تقرير مىكند . او پس از جدا كردن دو قلمرو تشريع و غير تشريع در رفتار و سخن پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و پس از آنكه تصريح مىكند در حوزه‌هاى غير تشريع ، امكان حصول خطا از سوى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله وجود دارد ، به نمونه‌هايى چون تعيين محل اردوى لشكريان در غزوهء بدر يا ماجراى تلقيح اشاره مىكند و آن‌گاه پس از توجه دادن به اين انحراف كه برخى با استناد به اين دسته احاديث ، احكام شرع را به‌كلى در قلمرو امور دنيوى به تعطيل كشانده‌اند ، برداشت اين منحرفان از احاديث يادشده را نقد مىكند و توجه مىدهد كه آنان حق ندارند با چنين بهانه‌اى تشريع را از دين و پيامبر صلّى اللّه عليه و إله بگيرند و خود دست به كار تشريع شوند . ابو زهره سرانجام چنين يادآور مىشود : آنان از ياد برده‌اند كه حديث [ - حديث « انتم اعلم بشؤون دنياكم » ] دربارهء مهارت‌ها و فنون زراعت و چگونگى بارورتر كردن درختان است . آيا آنان گمان كرده‌اند پيامبر صلّى اللّه عليه و إله مىتواند در فنون زراعت و تجارت ، ساخت شيشه و چرم ، بافت پنبه و حرير و ديگر مهارت‌هايى كه به

--> ( 1 ) . دهلوى ، حجة اللّه البالغه ، ص 271 و 272 . منابع اين حديث كه دهلوى بدان استناد كرده است پيشتر از نظر گذشت - م .