به هر روى ، با توجه به اين ادله و ادله‌اى ديگر از اين دست است كه شمارى از عالمان از تمايز امور اخروى محض و امور دنيوى محض سخن به ميان آورده‌اند . در ميان اصوليان و متكلمان قديم ، قاضى عبد الجبار معتزلى از كسانى است كه به اين قاعدهء كلى يعنى تمايز امور دنيوى محض از امور اخروى محض تصريح كرده است ، چونان كه در ميان معاصران نيز شاه ولى اللّه دهلوى ، ابو زهره ، عبد الوهاب خلاف ، عبد الجليل عيسى و فتحى عثمان آشكارا از اين حقيقت سخن گفته‌اند . چند گواه در سخن عالمان در سخن عالمان بزرگ پيشين و پسين ، گواهىهايى بر گونه‌اى تمايز ميان امور دنيوى محض كه بر تجربه استوار است و امور اخروى محض كه از وحى سرچشمه مىگيرد ديده مىشود . براى نمونه چند گزيده از اين گواهىها را فراروى مىگذاريم . ابن خلدون ، پدر جامعه‌شناسى اسلامى مىگويد : طبّ منقول در شرعيات [ يا همان ادلهء شرعى ] از اين دست [ امور عرفى عادى ] است و هيچ پيوندى با وحى ندارد . يك امر عادى براى عرب بوده و در ذكر احوال پيامبر صلّى اللّه عليه و إله در آن دسته از احوال كه عادت و سرشت آن حضرت است جاى گرفته است ، نه از آن رو كه چنين چيزى بدان‌گونه كه در احوال پيامبر صلّى اللّه عليه و إله آمده عملى تشريع شده به وضع شارع است ؛ چه ، پيامبر صلّى اللّه عليه و إله تنها براى آن مبعوث شد كه شرايع را به ما بياموزد نه براى آنكه طب و ديگر امورى را كه در شمار عاديات است به ما تعليم دهد . خود مىدانيم در ماجراى تلقيح نخل‌هاى مدينه ، همان چيزى براى آن حضرت رخ داد كه بر ما روشن است و او خود فرمود : شما به امور دنيايتان

--> - او من اعلم الناس و لكن اعجب من علمك بالطب كيف هو و من اين هو . قال : فضربت على منكبه و قالت : اى عرية ، ان رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله كان يسقم آخر عمره او فى آخر عمره فكانت تقدم عليه و فود العرب فتنعت له الانعات و كنت اعالجها له فمن ثم » . ر . ك : مسند احمد ، ج 6 ، ص 67 ، ح 24425 . براى ديدن عبارت‌هاى گوناگون حديث ، ر . ك : حاكم نيشابورى ، المستدرك على الصحيحين ، ج 4 ، ص 12 ، ح 6737 - م .