پيام‌هاى استدلالى بر اثبات وجود خدا از نيروى بيان هر شخصى مىتوان به كثرت دانش و شخصيت او پى برد . ملاحظه مىفرماييد كه در عين حالى كه مىبينيد امام صادق عليه السّلام در برخى موارد مانند آنچه كه در حديث توحيد مفضّل و غيره بررسى كرديد با شرح و بسط تمام صحبت فرموده در مواردى ديگر در كمال اختصار و فشردگى سخن گفته است . مثلا هنگامى كه از او سؤال مىشود كه « چه دليلى بر وجود آفريدگار هست ؟ » در پاسخ مىفرمايد : « ما بالنّاس من حاجة » « 1 » ( همين نيازى كه مردم دارند ) و چه بيان كوتاه و برهان و دليل نيرومندى است ! زيرا مردم بطور دايم در هر شأنى از شؤون زندگى خود نيازمندند و وجود همين نيازمندىها در انسان دلالت بر آن دارد كه بايد مرجعى باشد كه نيازهاى او را بر طرف سازد و خود ذاتا بىنياز باشد و اين مرجع بايد يگانه هم باشد و گرنه نظام هستى و گردش جهان به هم خورده و متفاوت مىشد . يك‌بار هنگامى كه هشام بن حكم پرسيد : « چه دليلى بر يگانگى خدا وجود دارد ؟ » فرمود : « اتصال التدبير و تمام الصنع » « 2 » ( پيوستگى تدبير و كامل بودن ساختار آفرينش ) و هريك از اين دو جمله مىتواند دليلى مستقل باشد زيرا پيوستگى تدبير ، دليل بر وحدت و يگانگى مدبّر است كه اگر دو يا بيشتر مىبود اختلاف ميان آنها سبب پيدايى سستى و برخورد مىگرديد و در نتيجه پيوستگى تدبير از بين مىرفت و تقدير و اندازه‌گيرى ميزان تركيب پديده‌ها همسان نمىشد ، همچنان‌كه كامل بودن ساختار آفرينش هميشگى ، شاهد ديگرى است بر وحدانيت پروردگار ، زيرا معمولا دو نفر هرچند در همه‌ى شؤون همانند باشند باز نمىتوانند در همه‌ى كارها اتفاق و اتحاد داشته باشند . چنان‌كه در مورد سياستمدارانى كه زمام امور كشورها را در دست دارند و چرخ كارها مىچرخانند ، مشاهده مىكنيم كه اگر لحظه‌اى ميان مسؤولان اختلاف پيدا شود وضع ملت آشفته مىگردد و

--> ( 1 ) . تحف العقول ، بخش سخنان حكمت‌آميز امام صادق عليه السّلام شماره 165 ، ص 398 . ( 2 ) . توحيد صدوق ، ص 250 و 290 و بحار الانوار ، ج 3 ، ص 229 .