محمد سعيد جانب اللهى
37
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
پيوندها را كه بقراط چند قرن پيش از او تنظيم كرده بود ، ارائه داده است : جدول 3 : « 1 » طبع ميوهها جهان چهار قسمت است . مشرق ربع اول است و هرچه در آن هست مانند هوا و خون گرم و مرطوب است ، و باد اين ربع باد جنوب است و ساعت آن ساعات اول و دوم و سوم است ، و از قواى بدن نيروى هاضمه و از مزهها مزهء شيرين وابسته به آن است و ستارهء آن ماه و زهره است ، و برج آن حمل و ثور و جوزا . مغرب ربع دوم است و هرچه در آن است ، چون آب و بلغم و زمستان خنك و مرطوب است و باد آن دبور است و ساعت آن دهم و يازدهم و دوازدهم است ، از مزهها شور و امثال آن و از نيروهاى بدن نيروى دافعه وابسته به آن است . ستارهء آن مشترى و عطارد است و برج آن جدى دلو ، حوت است . ربع سوم شمال است و هرچه در آن است ، چون خلط صفرا و تابستان گرم و خشك است ، و باد آن صباست و ساعت آن چهارم و پنجم و ششم روز است و از قواى بدن نيروى نفسانى ، و از مزهها تلخى بدان وابسته است و ستارهء آن مريخ و خورشيد ، و برج آن سرطان و سنبله و ميزان است . ربع چهارم جنوب است ، و هرچه در آن هست ، چون زمين و خلط سودا و پاييز خنك و خشك است ، و باد آن شمال است و ساعت آن هفتم و هشتم و نهم است . و از قواى بدن نيروى ماسكه و از مزهها گس بدان وابسته است و ستارهء آن زحل است . و برج آن ميزان ، عقرب و قوس است ( مسعودى : 570 ) . باور به نقش فصول هنوز هم بين مردم رواج دارد ، مثلا در طب سنتى ميبد كليهء كشتههايى كه در تيرماه و مردادماه محصولشان مىرسد ، يعنى انواع ميوههايى كه آخر تابستان به دست مىآيد ، مثل انار ، انگور و پسته گرم است و ميوههايى كه نياز به آفتاب ندارند و در تابستان يا اوايل سال
--> ( 1 ) . اعظمى ، 1351 ، ص 9 5 .