محمد سعيد جانب اللهى
303
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
بعضى جنها به دلايلى به انسان آسيب مىرسانند ، مريض جنزده حالت جنون دارد ، عرق مىكند ، چشم هشت مىگيرد ( سياهى چشم بالا مىرود ) ، دهانش قفل مىشود و غش مىكند و به زمين مىافتد ، اگر در اين حال بماند خواهد مرد ، به همين دليل در گوش او صدا مىكنند تا به هوش بيايد و به زور دهانش را باز مىكنند و چوبى لاى دندانهايش مىگذارند ( جانب اللهى ، 1381 : 249 ) . انواع جن 1 . صبيان : به نظر مردم روستاى اسفند ايرانشهر اگر اين جن به بچهء نوزاد بزند دست و پاى بچه برمىگردد و به اصطلاح چلى مىشود كه روز به روز لاغرتر شده و سرانجام مىميرد ، براى پيشگيرى از چنين عارضهاى گياهى به نام گنداكو كه شبيه يونجه و خوشبو است و ميوهاى شبيه ناخن دارد كه به آن ناخن جن مىگويند روى سنگ ريخته مىسابند ، گرد سياهرنگى باقى مىماند كه آن را در آب مىريزند و با آن خالهايى روى پيشانى ، پشت پلك چشم ، پشت دست ، پشت پا و پشت گوش و نوك دماغ مريض مىگذارند ، به اين عمل پاسبان يا حالك مىگويند ( همان : 261 ) . 2 . مرى : جنى به اين نام است كه اول يا آخر ماه در جايى كه آتش و آب باشد سر يا پايش را در آب يا آتش مىگذارد و به انسان حمله مىكند ، كسى كه مورد حملهء اين جن قرار گيرد ، مرض مرى مىگيرد ، علائم اين بيمارى اين است كه چشم برمىگردد ، دهان كف مىكند و كليد مىشود و مريض دمر روى زمين مىافتد ( همان : 262 ) . درمان جنزدگى ( بادبگ ) : در روستاى اسفند ايرانشهر وقتى كسى را جن مىگيرد ، شخص مبتلا به درد مفاصل مىشود . اين فرد را نزد ملا برده او چند نخ از موى بز را به قطعات كوچك تقسيم مىكند ، بعد آيهاى از قرآن را خوانده و به هر رشته مىدمد و به يكى از مفاصل بيمار مىبندد ، اين عمل دو تا چهار هفته و هفتهاى يكبار روز شنبه يا چهارشنبه تكرار و نخها را عوض مىكنند و هربار همهء مفاصل جز انگشت شست دست و پا را مىبندد ( همان : 261 ) . براى درمان مرى بايد او را طاقباز يا به پشت بخوابانند و كفش روى دهان او بگذارند . يكى از راههاى درمان جنزدگى دعاخوانى است . ملا روبروى مريض مىنشيند ، دعا مىخواند و كلام شهادت به دهان مىگذارد و به جن سوگند شير مادر ، نگين حضرت سليمان و نگين چارم مىدهد ، دعاى چهل كاف و عهدنامه مىخواند تا اينكه جن مريض را رها مىكند ( همان : 262 ) . در ايرانشهر براى بزرگسال هم مراسمى به اين شرح اجرا مىشود :