محمد سعيد جانب اللهى
275
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
- اكثر بادها آفريقايى است و بيشتر جاشويان و ملوانان و ناخدايان و كسانى كه به شبه جزيرهء عربستان يا افريقا سفر مىكنند ، به آن مبتلا مىشوند . - بابا و ماما معمولا در مراسم بادزدايى اورادى مىخوانند كه حاضران تكرار كرده با ساز و دهل به پاىكوبى و رقص مىپردازند . - مريض را لباس سفيد و تميز پوشانده ، گاهى اگر باد بخواهد به دست و پاى مريض حنا مىگذارند و گاه بايد در زير لباسها لنگى به كمر ببندد و نيز لنگى هم به سر ببندد . - سوچكى مىسوزانند . - باد گاهى مجلس بزرگ مىخواهد ( چند شب متوالى ) و گاهى نيز به مجلس كوچك قانع مىشود ( يك يا دو شب ) . - زعفران و گلاب و ريحان را مخلوط كرده به بيمار مىخورانند . - برخى بادها از مركب خود خون بز ، طلا يا نقره و خيزران مىخواهند . - برخى بادها جنگلى و بسيار خطرناك هستند . - در مراسم بعضى از بادها رقصندگان شاخ گاو و گوسفند به سر و پشت خود مىبندند و مىرقصند ( هونگهو ) . - بعضى بادها هم آفريقايى ، هم جنگلى و هم صحرايى هستند ( مثل ليوا ) . بادها نيز نامهاى گوناگونى به شرح زير دارند : 1 . متارى « 1 » : اين باد مسلمان است . بيمارى كه گرفتار اين باد شد ، به شدت احساس تشنگى مىنمايد . معمولا فريادهاى وحشتناكى مىكشد و اگر به بابا و ماما نرسد هلاك خواهد شد . در مراسم مجلس اين باد چهار دهل لازم است . يكى بزرگ به نام رحمانى و سهتا كوچك به نام كىسل . به بيمار لباس سفيد و تميز مىپوشانند و به او عطر مىزنند . سوچكى سوزانده ، زعفران ، گلاب و ريحان را مخلوط كرده به تن بيمار مىمالند و قسمتى از آن را هم به او مىخورانند . 2 . نوبان : اين باد معمولا عاشق انسان مىشود . ولى معشوق خود را نابود مىكند ، وارد بدن مرد كه مىشود ، بيضههاى آن مرد متورم مىشود ، ولى اگر وارد بدن زن شود ، شكم زن باد مىكند . بيمار از حرف زدن بازمىماند و لباسهاى خود را پاره مىكند . فريادهاى وحشتناك سرمىدهد . اين باد اكثرا مركب خود را مىكشد و دكتر و دارو براى درمان آن بىتأثير است ( رياحى : 15 - 16 ) . 3 . كتميرى « 2 » : بيمار مبتلا به شدت شروع به لرزيدن مىكند . سردرد شديدى عارض بيمار
--> ( 1 ) . mot ri ( 2 ) . katmiri