محمد سعيد جانب اللهى
253
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
مىشود و بيمار اولى بهبود مىيابد ( گلريز : 366 ) . گوشدرد : در شيراز به بچه بايد گفت دردت براى خالهات يا عمهات ( همايونى ، 1353 : 40 ) . زگيل : در ميبد مقدارى مدفوع خشكشدهء انسان را روى زگيل مىمالند سپس آن را در پارچهاى نو مىپيچند و گره مىزنند و آن را در كوچه مىاندازند هركس بردارد و گره آن را باز كند ، مرض به او منتقل مىشود ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در خراسان هفت دانه گندم يا جو را برمىدارند و نوك يكيك آنها را به زگيل مىزنند و زگيل را مجروح مىكنند ، به طورى كه همهء آنها به خون آلوده شود سپس دانهها را در دستمالى مىپيچند و در سر چهارراهى به زمين مىاندازند و مىگويند : « بالوكه از پيشم بره » ( زگيلك از پيش من برود ) و عقيده دارند ، هركس دستمال را بردارد زگيل به او منتقل مىشود ( شكورزاده : 256 ) . لكه صورت : در زنجان در حمام آب در دهان گرفته و به صورت ديگرى مىپاشد ، لك به صورت او منتقل خواهد شد ( افشار سيستانى ، 1377 : 338 ) . سياهسرفه : در ميبد اين مرض بين كسانى كه همبو هستند ، مسرى است و همين سرايت موجب بهبودى مريض اول مىشد ، سرخك و سرماخوردگى هم همين ويژگى را دارد ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در خراسان اگر بچهاى به سياهسرفه مبتلا شود ، بايستى مادرش برود به خانهء يك نفرى يهودى و بگويد : « جرينگ جرينگ ( نام جنى است ) ستره سياهسرفه مخه بره ، خرجى مين را نداره » . ( يعنى جرينگ جرينگ ستاره ، سرفه سياه مىخواهد برود ، خرجى راه ندارد ) . يهودى هرچه بدهد همان دواى بچه است و در عوض يهودى به سياهسرفه مبتلا خواهد شد ( محجوب : 441 ) . لرز : اگر كسى لرز سخت بكند ، هروقت كه بناى لرز را مىگذارد ، پالان الاغ سياهى را مىآورند و روى رختخواب او مىگذارند ، به نيت اينكه لرز اين آدم به آن خر بگيرد ( هدايت ، 1342 : 56 ) . شبادرارى : در لرستان طفل را پيش گاوان مىبرند و او را وامىدارند كه بگويد : « به شب شما و به روز من » و معتقدند كه طفل پس از آن بستر را خيس نمىكند ( اسديان خرمآبادى و ديگران : 270 ) . گوشدرد : در طالبآباد زنى انگشت خود را به خاك ماليده به گوش طفل فرو مىبرد و مىگويد : « درد گوش به گوش انگشت » . اين عمل را با ده انگشت دست تكرار مىكند ( صفىنژاد : 412 ) . در هزاوه دستشان را روى گوش بچه مىگذارند و مىگويند : « درد گوش ، درد گوش ! » سپس دست را به زمين مىزنند و اين كار را با گذاشتن هر انگشت روى گوش بچه تكرار مىكنند ، با اين باور كه درد گوش برچيده مىشود ( ضيغمى : 160 ) . نازايى : در دهات اطراف قوچان زنى كه نازا باشد ، بر بام خانهء يك زائو مىرود و پنهانى در ناودان آن خانه ادرار مىكند . با اين عمل چله به زن زائو مىافتد و ديگر نخواهد زاييد ، در عوض