محمد سعيد جانب اللهى
254
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
او بچهدار مىشود . ولى اگر زائو خبردار شود ، روز بعد به در خانهء آن زن مىرود و با فرياد مىگويد : « چل من كه به تو نيفتاده بود ، براى چه در خانهء من ادرار كردى » ؟ زن كه مىداند ، عملش ديگر براى او فايدهاى ندارد ( چون رازش آشكار شده است ) براى اينكه زائو عقيم نشود ، مقدارى نمك و اندكى خمير ترش تهيه مىكند و با چند قاشق از پيشاب شوهرش به زائو مىدهد و زائو آن را با مقدارى آب مخلوط كرده به سر مىريزد و چلهبرى مىكند ( شكورزاده : 271 ) . گذردرمانى براى درمان بعضى امراض نوعى مراسم گذر اجرا مىشود ، مثل عبور دادن از سوراخ ديوار ، پل ، ريشه يا تنهء درخت كه در واقع مثل تولد يا مرگ عبور از مرحلهاى به مرحلهء ديگر است . سياهسرفه : در قزوين كودك مبتلا را دو سه بار از يك طرف درخت به طرف ديگر آن مىبرند ( گلريز : 368 ) . در گيلان سه يا هفتبار از زير ريشهء درختى كه از زمين بيرون زده عبور مىدهند ( ميرشكرايى ، 1374 : 471 ) . در شانديز مشهد مريض را از سوراخ سنگى كه در كوه همان محل وجود دارد ، عبور مىدهند ( شكورزاده : 260 - 261 ) . در ميانه صبح زود بيمار را به صحرا و چمنزار مىبرند ، تا از روى اولين جوى آب بپرد و كسى كه از پشت سر او را همراهى مىكند ، آب را با چاقو مىبرد تا بيمارى قطع شود ( فلسفى و ديگران : 224 ) . در هشتگرد براى درمان سياهسرفه بايد هفت مرتبه از زير ريشهء درخت گردوى كهنسال كه زيرش خالى شده بود عبور كنند ( جانب اللهى ، 1372 ، ب : 30 ) . ديرزايى : در ميبد زنى كه از زمان زايمانش گذشته باشد ، از زير پل عبور مىدهند ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . صرع ( غشى ) : در سيستان بچه كه از هوش مىرفت ، سه بار او را از سوراخ ديوارى عبور مىدادند و بعد بچه را درون پارچهء سبز مىپيچيدند ( جانب اللهى ، 1381 : 245 ) . تولد زودهنگام : در تركمن صحرا كودكانى كه چند روز يا چند ماه قبل از موعد به دنيا مىآمدند ، توسط مادر يا يكى از بستگان از زير سهپايه مىگذراندند . اين كار هر روز يكبار و آنقدر ادامه مىيافت تا مجموع روزهايى كه كودك زودتر به دنيا آمده با دفعاتى كه از زير سه پايه گذشته نه ماه و نه روز شود ( معطوفى : 2044 ) . ام الصبيان : در دهات اطراف بندر لنگه براى درمان اين مرض دالانى زيرزمينى مىكنند كه