محمد سعيد جانب اللهى

219

پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )

1 . رگ‌زنى ( فصادى ) در تهران توسط سلمانى انجام مىشد ، كه براى اين كار مريض را روى زمين به حالت چهارزانو مىنشاند ، آستينش را بالا مىكشيد و رگ وسط چفتهء آرنجش را مالش مىداد و با تكهء ريسمان يا باريكهء لنگى بالاى آن را محكم مىبست ، رگ كه برجسته مىشد ، درحالىكه حواس مريض را پرت مىكرد نشتر در رگ او فرو برده بيرون مىكشيد . معمولا چهار تا شانزده مثقال خون از او مىگرفت . در پايان ريسمان را باز كرده و محل نشتر را با كف دست به ملايمت مالش مىداد و روى آن پنبه مىگذاشت و بيمار را به پهلو مىخوابانيد و قنداغ يا شربت بيدمشك و گلاب و تخم شربتى جهت تقويت قلب به او مىداد ( شهرى : 2 / 690 ) . رگ‌زنى براى درمان مرض‌هاى زير به كار مىرفت : تنگى سينه : در لرستان و ايلام براى از بين بردن درد عضلانى و بيشتر براى رفع تنگى سينه يكى از وريدهاى دست را نيشتر مىزنند تا تمام اخلاط سينه از راه خون خارج شود ( اسديان خرم‌آبادى و ديگران : 256 ) . در خاش براى درمان هيس يا تنگى سينه دو رگ در زير زبان مىزنند ( جانب اللهى ، 1381 : 250 ) . سردرد : در ايرانشهر هنگام غروب ، فصاد با نيشتر رگى را در دو طرف گيجگاه ( شقيقه‌ها ) مىزند ( جانب اللهى ، 1381 : 252 ) . در خوزستان به رگى كه بين گوش و چشم وجود دارد سوزن فرو مىكنند تا خون به جريان بيفتد ( افشار سيستانى ، 1370 : 323 ) . در الموت پيشانى را خراش داده خون مىگيرند ( حميدى و ديگران : 230 ) . يرقان : در خراسان رگ پشت گوش يا رگ نوك بينى مريض را تيغ مىزنند ( شكورزاده : 278 ) . در گيلان كوه‌نشينان با چاقو روى پوست بدن بيمار چاك كوچكى مىدهند ( پاينده : 259 ) . در خوزستان پشت گوش بچه را تيغ مىزنند يا حجامت مىكنند ( افشار سيستانى 320 : 1370 ) . در قائم‌شهر اگر انسان بالغ دچار زردى شود ، رگ پشت گوش او را تيغ مىزنند ( حسنى و ديگران ، 1382 : 244 ) . در شوش وسط سر بيمار را تراشيده با تيغ چند خراش سطحى مىدهند و نخ پشمى روى آن مىگذارند تا خون كثيف آن را بكشد ( تراب‌زاده و ديگران : 145 ) . باد نزله : در لرستان گاه به جاى حجامت مويرگى مخصوص را از موضعى كه درد مىكند ، فصادى مىكنند ( اسديان خرم‌آبادى و ديگران : 255 ) . گوش‌درد : در طالب‌آباد بچه‌اى را كه گوش‌درد دارد ، به حمام مىبرند و پشت گوش او را تيغ