محمد سعيد جانب اللهى
135
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
اطراف شكم و رحم زائو به جريان بيفتد و وضع حمل را تسريع كند . براى آنكه درد زائو شدت پيدا كند و زودتر فارغ شود ، يك كاسه جوشانده از گلگاوزبان و تخم شبت ( شويد ) درست مىكردند و قدرى نبات هم در آن مىريختند و به زائو مىدادند ، اگر دردش پرزور نمىشد اندكى ريشه گل ختمى خبازى « 1 » با عرق بيدمشك و شكر كفمال مىكردند و به وى مىدادند ( شكورزاده : 132 - 134 ) . عرق بيدمشك و شكر كفمال مىكردند و به وى مىدادند ( شكورزاده : 132 - 134 ) . در يارند كاشان قابله با معاينه تشخيص مىداد كه تولد نوزاد نزديك است مردان را از اتاق بيرون مىكرد . يكى از آنها بالاى بام مىرفت و اذان مىگفت . قابله زن را به پشت مىخوابانيد و كف دو دستش را بر روى پهلوى او مىگذاشت و به طرف پايين مىكشيد تا بچه پايين بيايد . بعد او را روى چند خشت مىنشاندند و از او مىخواستند زور بزند ، زنهاى مسن نيز به قابله كمك مىكردند . در اتاق زائو اسفند دود مىكردند و دعاى چهار قل مىخواندند . هنگامى كه نوزاد به دنيا مىآمد قابله ناف او را با قيچى يا كارد مىبريد و با نخ محكم مىبست . سپس انگشت شست دست را در دهان نوزاد كرده و فشار مىآورد و عقيده داشتند با اين كار راه دهان نوزاد باز شده و براى شير خوردن آماده مىشود . بعد ماما بچه را در تشتى با آب گرم مىشست و در پارچه پيچيده و كنار مادر مىگذاشت ( عباسى نظرى : 125 - 126 ) . در روستاهاى كاشان يك سينى پر از خاكستر الك كرده و چند تكه پارچه در آن مىگذارند با دو بالش ، و زائو پاها را روى بالش گذاشته ، در سينى مىنشيند و قابله دو دستش را بر پهلوهاى او گذاشته و به طرف پايين فشار مىدهد تا بچه به طرف پايين بيايد . اگر پاى بچه به طرف پايين است استخوان رحم را كه در وسط رحم قرار دارد مىشكند و جاى بچه را عوض مىكند و اگر دهانهء رحم تنگ باشد براى بيرون آوردن بچه آن را پاره مىكند اما هيچ درمانى براى اين آسيبها نمىشناسند و معتقدند خودبهخود بهبود مىيابد . نوزاد كه به دنيا آمد ناف او را قيچى كرده و بچه را در تشتى با آب گرم شسته و در پارچهاى تميز مىپيچند ( آرورى : 79 - 80 ) . اگر بچه هنگام تولد در پردهء سفيدى باشد آن پرده را پاره كرده بچه را بيرون مىآورند بر اين باورند كه اگر اين پرده را به يك زندانى بدهند از زندان آزاد مىشود ( همان : 83 ) . در تالش تا لحظهاى كه كودك به مهبل نزديك نشده ماما در پشت و وردست او در مقابل زائو مىنشيند ، اما همين كه سر كودك به دهانهء مهبل نزديك شد ماما در مقابل زائو مىنشيند و در صورت لزوم از دستهاى خود به منظور سريع و سالم به دنيا آوردن كودك استفاده مىكند ( عبدلى : 108 - 109 ) .
--> ( 1 ) . نوعى خطمى كوچك